Adenovirus infeksiyası

Əlamətlər virusun hansı orqanı zədələməsindən asılıdır. Tənəffüs yolları tutulduqda qızdırma, burun axması, boğaz ağrısı, öskürək, səs tutulması, qulaq ağrısı və halsızlıq yarana bilər. Göz tutulmasında göz qızarması, sulanma, yanma, işığa həssaslıq və göz qapaqlarında şişkinlik müşahidə oluna bilər. Bağırsaq tutulmasında ishal, qusma, qarın ağrısı və qızdırma ola bilər. Bəzi hallarda sidik ifrazı zamanı ağrı və sidikdə qan görünməsi mümkündür. Ağır hallarda pnevmoniya, qanda oksigen səviyyəsinin — saturasiyanın — azalması və tənəffüs çatışmazlığı inkişaf edə bilər.

Adenoviruslar insandan insana yaxın təmas, öskürək və asqırıq zamanı yayılan damcılar, çirkli əllər, səthlər, oyuncaqlar, dəsmal və digər əşyalar vasitəsilə keçə bilər. Virus göz ifrazatı, nəcis və bəzən sidiklə də yayıla bilər. Bağça, məktəb, hərbi kollektiv, yataqxana və xəstəxana kimi sıx təmas olan yerlərdə yayılma daha asandır. Adenovirus bəzi səthlərdə uzun müddət qala bildiyi üçün gigiyena qaydalarına əməl etmək vacibdir.

Diaqnoz çox vaxt klinik əlamətlər və epidemioloji vəziyyət əsasında qoyulur. Lazım olduqda burun-boğaz yaxması, göz ifrazatı, nəcis, sidik və ya tənəffüs yolu nümunələrində PCR testi aparıla bilər. Ağır pnevmoniya şübhəsində döş qəfəsinin rentgenoqrafiyası və ya kompüter tomoqrafiyası, qanda oksigen səviyyəsi — saturasiya, ümumi qan analizi və iltihab göstəriciləri qiymətləndirilə bilər. Göz tutulmasında oftalmoloq müayinəsi lazım ola bilər. Testlər hər müəssisədə əlçatan olmaya bilər.

Əksər adenovirus infeksiyalarında xüsusi antiviral müalicə lazım olmur və müalicə dəstəkləyici xarakter daşıyır. İstirahət, kifayət qədər maye qəbulu, qızdırma və ağrının həkim məsləhəti ilə idarə olunması, burun tutulması və boğaz ağrısı üçün sadə tədbirlər faydalı ola bilər. İshal və qusma olduqda susuzlaşmanın qarşısı alınmalıdır. Antibiotiklər adenovirusa təsir etmir və yalnız bakterial infeksiya təsdiqləndikdə həkim tərəfindən təyin olunmalıdır. Ağır immunosupressiv xəstələrdə və yayılmış infeksiya şübhəsində müalicə infeksionist nəzarətində aparılmalıdır.

Əksər hallarda ağırlaşma olmadan sağalma olur. Mümkün ağırlaşmalara otit, sinusit, bronxiolit, pnevmoniya, qanda oksigen səviyyəsinin — saturasiyanın — azalması, susuzlaşma, gözün buynuz qişasının iltihabı, görmənin müvəqqəti bulanması, hemorragik sistit və nadir hallarda yayılmış infeksiya daxildir. İmmuniteti zəif olan şəxslərdə adenovirus pnevmoniya, hepatit, kolit, ensefalit və çoxorqanlı ağır xəstəlik yarada bilər.

Əlləri sabunla tez-tez yumaq, gözə və üzə çirkli əllə toxunmamaq, öskürərkən və asqırarkən ağız-burunu örtmək, dəsmal, göz damcısı, kosmetika, stəkan və şəxsi əşyaları paylaşmamaq vacibdir. Xəstə uşaqların qızdırma və aktiv əlamətlər dövründə kollektivdən müvəqqəti uzaq saxlanması yayılmanı azalda bilər. Göz qızarması olan şəxslər dəsmal və yastıq üzündən ayrıca istifadə etməlidirlər. Səthlər, oyuncaqlar və qapı tutacaqları mütəmadi təmizlənməlidir. Hovuzlardan istifadə zamanı suyun düzgün xlorlanması vacibdir.

Adenoviruslara qarşı peyvənd gündəlik əhali istifadəsi üçün geniş tətbiq olunmur. Bəzi ölkələrdə xüsusi hərbi kollektivlər üçün məhdud peyvənd mövcuddur, lakin adi insanlar üçün rutin peyvənd proqramı yoxdur. Qorunmanın əsas yolu əl gigiyenası, şəxsi əşyaların paylaşılmaması, səthlərin təmizliyi və xəstəlik zamanı yaxın təmasın azaldılmasıdır.

Azərbaycanda adenovirus infeksiyası uşaqlarda qızdırma, boğaz ağrısı, öskürək, göz qızarması və ishal ilə müraciətlərdə nəzərə alınmalıdır. Xəstəlik qrip, COVID-19, RSV, rinovirus, streptokok anginası, bakterial konyunktivit və qida mənşəli qastroenteritlə qarışa bilər. Bağça və məktəb kollektivlərində yayılma praktik problem yarada bilər. İmmunosupressiv, transplantasiya və onkoloji xəstələrdə adenovirus infeksiyası daha ağır gedə biləcəyi üçün erkən infeksionist qiymətləndirməsi vacibdir.