Askaridoz

Fekal-oral yol — əsas yoluxma yoludur. Yoluxmuş insanın nəcisindəki Ascaris yumurtaları torpağa düşür, torpaqla çirklənmiş qida (tərəvəz, meyvə) və ya su vasitəsilə ağıza keçir. Torpaqla çirklənmiş əllər — xüsusilə uşaqlarda yoluxma riskini artırır. Yuyulmamış tərəvəz və meyvə — torpaqla yetişdirilən məhsullar, xüsusilə insan nəcisindən gübrə kimi istifadə edildiyi yerlərdə risk artır. İnsandan insana birbaşa keçmir. Yoluxma əsasən torpaq vasitəsilə baş verir.

Nəcisin mikroskopik müayinəsi — əsas diaqnostik üsuldur. Nəcisdə Ascaris yumurtaları aşkar edilir. Azərbaycanda əlçatandır, ucuz və etibarlıdır. 3 ardıcıl gündə nümunə götürmək həssaslığı artırır. Qan analizi — eozinofiliya — qanda eozinofil hüceyrələrinin artması sürfə mərhələsini göstərə bilər. Spesifik deyil, lakin şübhə yaradır. USM (ultrasəs müayinəsi) — kütləvi invaziya (hiperinfeksiya) olduqda bağırsaqda qurd yumağı görünə bilər. Bəzən qurd nəcislə, qusma ilə və ya burundan xaric ola bilər. Bu halda nümunəni laboratoriyaya göstərmək diaqnozu dəqiqləşdirməyə kömək edir.

Askaridozun müalicəsi həkim tərəfindən təyin olunan antihelmintik preparatlarla aparılır. Əksər hallarda qısa müalicə kursu kifayət edir. Dərman seçimi və dozası xəstənin yaşına, çəkisinə, hamiləlik vəziyyətinə və yanaşı xəstəliklərinə görə müəyyən edilir. Hamiləliyin birinci trimestrində müalicə adətən təxirə salınır. İkinci trimestrdən sonra müalicə yalnız həkim qərarı ilə aparılmalıdır. Müalicədən 2–4 həftə sonra nəcisin təkrar analizi tövsiyə oluna bilər.

Bağırsaq keçməzliyi (bağırsaq tıxanması) — çoxlu sayda qurd bağırsaqda yığıldıqda bağırsaq tıxanması yarana bilər. Uşaqlarda daha tez-tez rast gəlinir. Cərrahi müdaxilə tələb edə bilər. Öd yollarının obstruksiyası — qurd öd axarına keçərək mexaniki sarılıq və ağrıya səbəb ola bilər. Löffler sindromu — sürfə ağciyərdən miqrasiya edərkən müvəqqəti öskürək, təngnəfəslik və eozinofiliya yaranır. Adətən spontan olaraq keçir. Boy və inkişaf geridəqalması — uzun müddət müalicəsiz qalan uşaqlarda qidalanma pozğunluğu (malnutrisiya) baş verə bilər. Apendisit — nadir hallarda qurd appendiksin mənfəzini tutaraq iltihaba səbəb ola bilər.

Əlləri tez-tez yuyun — xüsusilə torpaqla təmasdan, tualetdən istifadə etdikdən və yeməkdən əvvəl. Tərəvəz və meyvələri yaxşıca yuyun — axar su altında yuyun, mümkün olduqda qabığını soyun. Suyu qaynadın — içməli suya şübhə olduqda. Uşaqların oyun meydançalarında gigiyenaya nəzarət edin. Kənd təsərrüfatında insan nəcisindən gübrə kimi istifadə etməyin. Evdə bir nəfərdə askaridoz aşkar olunarsa, digər ailə üzvlərinin də yoxlanılması məqsədəuyğundur.

Askaridoza qarşı peyvənd mövcud deyil. Qorunmanın əsas yolu əl gigiyenası, tərəvəz və meyvələrin yaxşı yuyulması, təhlükəsiz su istifadəsi və sanitariya şəraitinin yaxşılaşdırılmasıdır. Yüksək yayılma olan bölgələrdə kütləvi antihelmintik müalicə yalnız müvafiq səhiyyə proqramları və həkim tövsiyəsi əsasında aparılmalıdır.

Askaridoz Azərbaycanda, xüsusilə kənd rayonlarında hələ də aktual problemdir. Kanalizasiya sistemi olmayan, içməli suya çıxışı məhdud olan ərazilərdə yayılma daha yüksəkdir. Uşaqlarda profilaktik baxışlar zamanı tez-tez aşkar edilir. Profilaktika üçün sanitar-maarifləndirmə və sanitariya-gigiyena şəraitinin yaxşılaşdırılması əsas tədbirlərdir.