Botulizm

Görmənin dumanlanması, İkili görmə (diplopiya), Göz qapaqlarının sallanması (ptoz), Udma çətinliyi (disfagiya), Ağız quruluğu, Nitqin pozulması (dizartriya), Ürəkbulanma, qusma, qarın ağrısı — ilk mədə-bağırsaq əlamətləri, Enən simmetrik süst iflic — əvvəlcə baş-boyun nahiyəsindən başlayıb ətraflara doğru yayıla bilər, Tənəffüs əzələlərinin iflici — həyati təhlükəli mərhələ

Qida botulizmi — ev şəraitində hazırlanmış, turşuluğu aşağı olan konservlər (göyərti, tərəvəz, göbələk), duzlanmış balıq, hisə verilmiş ət məhsulları əsas mənbədir. Clostridium botulinum sporları 100°C-də məhv olmur; tam zərərsizləşdirmə üçün xüsusi avadanlıqda (avtoklavda) 121°C-də təzyiq altında termik işlənmə tələb olunur. Yara botulizmi — yaranın bakteriya sporları ilə çirklənməsi nəticəsində yaranır. Daha çox inyeksion narkotik istifadəçilərində rast gəlinir. Körpə botulizmi — 12 aydan kiçik uşaqlarda xəstəlik törədən sporların mədə-bağırsaq sistemində inkişafı nəticəsində yaranır. Ən çox bal istehlakı ilə əlaqələndirilir. İnsandan insana birbaşa ötürülmür.

Klinik diaqnoz — xarakterik enən süst iflic, udma və görmə problemləri, həmçinin şübhəli qida istehlakı tarixi əsasında dərhal qoyulmalıdır. Spesifik zərdab müalicəsinə laborator təsdiqi gözləmədən başlanmalıdır. Laborator təsdiq: Qida nümunələrində, qan zərdabında və nəcisdə botulotoksinin laborator üsullarla aşkarlanması diaqnozu təsdiqləyə bilər. Elektromioqrafiya (EMQ) — sinir-əzələ keçiriciliyindəki blokadanı təsdiqləmək üçün istifadə oluna bilər.

Botulizm kəskin tibbi təcili haldır — reanimasiya və intensiv terapiya şöbəsinə hospitalizasiya mütləqdir. Spesifik müalicə: Xəstəyə təcili olaraq xüsusi botulizm antitoksini (zərdabı) və ya immunoqlobulini təyin edilir. İflicin qarşısını almaq üçün bu müalicəyə ən qısa zamanda, ideal olaraq ilk 24 saatda başlanmalıdır. Dəstəkləyici terapiya: Tənəffüs çatışmazlığı yarandıqda xəstə süni tənəffüs aparatına qoşulur. Udma refleksi pozulduqda xüsusi zondla (nazoqastral zond) və ya venadaxili qidalanma tətbiq edilə bilər. Antibiotik terapiyası: Qida botulizmində antibiotiklər adətən istifadə edilmir; bəzi hallarda toksin ifrazı və klinik gediş baxımından faydadan çox risk yarada bilər. Qərarı həkim verir. Yara botulizmində isə yara cərrahi yolla təmizləndikdən sonra həkim təyinatı ilə antibakterial preparatlar tətbiq edilir.

Tənəffüs əzələlərinin iflici və tənəffüs çatışmazlığı — ən əsas ölüm səbəbidir. Aspirasion pnevmoniya — udma aktının pozulması nəticəsində qida və ya mayenin ağciyərlərə qaçması. Uzunmüddətli reabilitasiya ehtiyacı — sağalan xəstələrdə qalıcı zəiflik, yorğunluq və tənəffüs disfunksiyası aylarla davam edə bilər. İkincili infeksiyalar — uzunmüddətli yataq rejimi və süni tənəffüs aparatı ilə əlaqədar yaranan infeksiyalar (məsələn, pnevmoniya).

Ev konservlərini düzgün hazırlayın — tərəvəz və ət konservlərini mütləq avtoklavda sterilizasiya edin. Adi qaynatmaqla sporlar məhv olmur. Qabarmış (bombajlı), paslanmış və ya qeyri-adi iyli konservləri açmadan, birbaşa atın. 12 aydan kiçik körpələrə qətiyyən bal verməyin. Şübhəli qidanı dadmayın — toksinin çox az miqdarı belə ağır xəstəliyə səbəb ola bilər. Bişirilmiş qidaları dərhal soyuducuda, 4°C-dən aşağı temperaturda saxlayın.

Geniş əhali kütləsi üçün botulizmə qarşı təsdiqlənmiş profilaktik peyvənd yoxdur. Qorunmanın yeganə yolu qida və konservləşdirmə təhlükəsizliyinə ciddi riayət etməkdir.

Azərbaycanda botulizm əsasən payız və qış aylarında ev şəraitində hazırlanmış tərəvəz konservlərinin (lobya, badımcan, göyərti) və spesifik texnologiyasız hisə verilmiş qidaların istehlakı ilə bağlı yaranır. Hadisələr çox vaxt eyni qidanı paylaşan ailə üzvləri arasında qrup halında qeydə alınır.