Brusellyoz

Qida yolu — ən əsas yoluxma yollarından biridir. Çiy (qaynadılmamış) süd və ondan hazırlanmış məhsulların, xüsusilə kustar üsulla hazırlanmış duzsuz ağ pendir, şor və qaymağın istehlakı nəticəsində yoluxma baş verə bilər. Təmas yolu — xəstə heyvanlara qulluq zamanı, doğuşa kömək edərkən, kəsim, yun qırxımı və digər heyvandarlıq işləri zamanı bakteriyalar dəridəki cızıqlardan, yaralardan və ya gözün selikli qişasından orqanizmə daxil ola bilər. Hava-toz yolu — nadir hallarda heyvanların saxlandığı tövlələrdə çirklənmiş tozun tənəffüs edilməsi və ya laboratoriya şəraitində baş verə bilər. İnsandan insana — adətən keçmir. Çox nadir hallarda qan köçürülməsi və ya ana südü ilə ötürülmə mümkündür.

Seroloji testlər — qanda Brucella bakteriyalarına qarşı yaranmış anticisimləri aşkar etmək üçün istifadə olunur. Rayt (Wright), Heddelson və Rouz-Benqal (Rose-Bengal) reaksiyaları ən çox istifadə edilən üsullardandır. Qan əkilməsi (hemokultura) — diaqnostikanın qızıl standartıdır. Xəstəliyin kəskin dövründə qanda törədicinin aşkarlanması diaqnozu təsdiqləyə bilər. PCR (PZR) — qanda və ya digər bədən mayelərində bakteriyanın genetik materialını yüksək dəqiqliklə aşkarlayan müasir testdir. Əlavə müayinələr — oynaq, onurğa və daxili orqan zədələnmələrini qiymətləndirmək üçün rentgen, MRT və ya ultrasəs müayinəsi tələb oluna bilər.

Brusellyozun müalicəsi uzunmüddətli və kompleks yanaşma tələb edir. Bakteriyalar hüceyrə daxilində yaşaya bildiyi üçün müalicə adətən ən azı 6–8 həftə davam edir. Antibakterial terapiya yalnız həkim təyinatı ilə aparılmalıdır. Müalicədə adətən tək bir antibiotik kifayət etmir, çünki xəstəliyin təkrarlanma riski yüksəkdir. Bu səbəbdən müxtəlif qruplardan olan antibakterial preparatların kombinasiyası istifadə olunur. Oynaq və sümük ağrılarını azaltmaq, iltihabı yüngülləşdirmək üçün həkim tərəfindən əlavə simptomatik müalicə təyin edilə bilər. Xəstə özünü yaxşı hiss etsə belə, təyin olunmuş müalicə kursunu yarımçıq saxlamamalıdır. Müalicənin erkən dayandırılması xəstəliyin təkrarlanmasına və xroniki formaya keçməsinə səbəb ola bilər.

Sümük və oynaq zədələnmələri — ən çox rast gəlinən fəsadlardandır. Sakroileit (oma-qalça oynağının iltihabı), spondilit (onurğa sütununun zədələnməsi) və artritlər hərəkət məhdudiyyətinə və əlilliyə səbəb ola bilər. Endokardit — ürək qapaqlarının iltihabıdır və brusellyozla əlaqəli ölüm hallarının əsas səbəblərindən biridir. Neyrobrusellyoz — mərkəzi sinir sisteminin zədələnməsidir. Meningit, ensefalit və digər nevroloji əlamətlərlə özünü göstərə bilər. Reproduktiv sistem fəsadları — kişilərdə xaya iltihabı və sonsuzluq riski, qadınlarda isə hamiləlik dövründə düşük riski yarana bilər.

Südü mütləq qaynadın və ya pasterizə olunmuş süd məhsullarından istifadə edin. Çiy süd və qaynadılmamış süddən hazırlanmış ev məhsulları istehlak edilməməlidir. Kənd şəraitində çiy süddən hazırlanmış pendirlər yalnız kifayət qədər duzlu şorabada yetərli müddət saxlandıqdan sonra istifadə edilməlidir. Heyvandarlıqla məşğul olanlar, qəssablar və baytarlar iş zamanı rezin əlcək, qoruyucu eynək və önlükdən istifadə etməlidirlər. Təsərrüfat heyvanları mütəmadi baytar nəzarətindən keçirilməli və müvafiq baytarlıq tədbirləri aparılmalıdır.

İnsanlar üçün geniş kütləvi istifadəyə təsdiqlənmiş standart brusellyoz peyvəndi yoxdur. Əsas profilaktika xəstəliyin mənbəyi olan kənd təsərrüfatı heyvanlarının baytar nəzarətindən keçirilməsi, müvafiq peyvəndlənməsi və çiy süd məhsullarından uzaq durmaqdır.

Azərbaycan brusellyoz üçün endemik ərazilərdən biridir. Xəstəlik daha çox heyvandarlığın geniş yayıldığı bölgələrdə müşahidə edilir. Şəhər əhalisi arasında yoluxmanın əsas səbəblərindən biri rayonlardan gətirilən çiy süd, qaynadılmamış süddən hazırlanmış duzsuz ağ pendir və şor istehlakıdır. Diaqnoz gec qoyulduqda pasiyentlər uzun müddət oynaq, bel və nevroloji şikayətlərlə müxtəlif mütəxəssislərə müraciət edə bilər ki, bu da xəstəliyin xronikləşmə riskini artırır.