Dəmrov (Dermatofitiya)

Dəridə halqaşəkilli səpkilər — kənarları qızarmış, qabarıq və qabıqlı, mərkəzi isə daha açıq rəngli ləkələr, Qaşınma və yanma hissi, Başın tüklü hissəsində yoluxma (tinea capitis) — tüklərin dibindən qırılması, tökülmə ocaqları, qabıqlanma və bəzən irinli qabarlar, Dırnaqlarda yoluxma (onixomikoz) — dırnağın qalınlaşması, rənginin saralması və ya qaralması, kövrəkləşməsi və ovulması, Dəri çatları və sulu qabarcıqlar — xüsusilə ayaq barmaqlarının arasında, yəni “idmançı ayağı” zamanı

İnsandan insana — yoluxmuş şəxsin dərisi ilə birbaşa təmas zamanı keçə bilər. Bu, xüsusilə yaxın məişət təması və ya güləş kimi təmaslı idman növlərində daha çox müşahidə olunur. Heyvandan insana — yoluxmuş ev heyvanlarına, xüsusilə pişik və itlərə toxunmaqla keçə bilər. Heyvanın tüklərində tökülmə, qabıqlanma və dairəvi ləkələr yoluxma əlaməti ola bilər. Əşyalar vasitəsilə — yoluxmuş şəxsin istifadə etdiyi dəsmal, geyim, yataq dəsti, daraq, papaq, dırnaq qayçısı və ayaqqabı kimi əşyalar vasitəsilə yayıla bilər. Torpaq vasitəsilə — nadir hallarda bəzi dermatofit növləri torpaqda spor şəklində yaşaya və torpaqla sıx təmas zamanı yoluxmaya səbəb ola bilər.

Klinik müayinə — dermatoloq və ya infeksionist səpkilərin xarakterik halqaşəkilli görünüşünə əsasən ilkin diaqnoz qoya bilər. Wood lampası ilə müayinə — qaranlıq otaqda zədələnmiş nahiyəyə xüsusi ultrabənövşəyi işıq salınır. Bəzi göbələk növləri, məsələn Microsporum, bu işıq altında yaşıl rəngdə parlaya bilər. Mikroskopik müayinə — diaqnozu dəqiqləşdirmək üçün zədələnmiş nahiyədən dəri qabığı, tük və ya dırnaq nümunəsi götürülür. Nümunə xüsusi məhlulla işlənərək mikroskop altında göbələk elementləri axtarılır. Mikoloji əkilmə (kultura) — ağır, təkrarlayan və ya diaqnozu aydın olmayan hallarda göbələyin növünü müəyyən etmək və müalicə seçimini dəqiqləşdirmək üçün nümunə xüsusi qidalı mühitdə yetişdirilə bilər.

Dəmrovun müalicəsi zədələnmənin yerləşdiyi nahiyədən, yayılma dərəcəsindən və ağırlığından asılı olaraq yerli və ya sistemik şəkildə aparılır. Yerli müalicə — dərinin hamar hissələrində olan yüngül və məhdud səpkilər zamanı həkim təyinatı ilə göbələk əleyhinə (antifungal) kremlər, məlhəmlər və ya spreylər istifadə oluna bilər. Müalicə adətən bir neçə həftə davam edir. Sistemik müalicə — başın tüklü hissəsi, geniş dəri sahələri və ya dırnaqlar zədələndikdə təkcə yerli kremlər kifayət etməyə bilər. Bu hallarda həkim nəzarəti altında daxilə qəbul edilən antifungal preparatlar təyin oluna bilər. Dəstəkləyici müalicə — güclü qaşınma olduqda həkim antiallergik preparatlar tövsiyə edə bilər. Başın tüklü hissəsi zədələndikdə müalicəvi şampunlardan istifadə oluna bilər. Klinik xəbərdarlıq: Həkim məsləhəti olmadan səpkilərin üzərinə tərkibində güclü hormon (qlükokortikoid) olan kremlər çəkmək olmaz. Bu kremlər qaşınmanı müvəqqəti azaltsa da, göbələyin daha geniş yayılmasına və xəstəliyin gizli formada davam etməsinə (tinea incognito) səbəb ola bilər.

İkincili bakterial infeksiya — şiddətli qaşınma nəticəsində dərinin tamlığı pozulduqda yaraya bakteriyalar daxil ola bilər. Bu zaman irinli səpkilər, ağrı, qızartının artması və hərarət yarana bilər. Daimi saç tökülməsi (alopesiya) — başın tüklü hissəsində göbələk infeksiyası gecikmiş və ya ağır iltihabi formada keçmişsə, tük kökləri zədələnə bilər və həmin nahiyədə qalıcı saç tökülməsi yarana bilər. Dırnaqların deformasiyası — dırnaq göbələyinin uzun müddət müalicəsiz qalması dırnağın qalınlaşmasına, formasının pozulmasına, ovulmasına və bəzən düşməsinə səbəb ola bilər.

Şəxsi gigiyenaya və ev heyvanlarının sağlamlığına diqqət edin. Ev heyvanlarında tük tökülməsi, qabıqlanma və ya dairəvi ləkələr müşahidə olunarsa, baytara müraciət edilməlidir. Uşaqların sahibsiz heyvanlarla nəzarətsiz təmasının qarşısı alınmalıdır. Fərdi əşyaları paylaşmayın. Daraq, dəsmal, geyim, dırnaq qayçısı, corab və ayaqqabı kimi əşyalar ailə daxilində belə ortaq istifadə edilməməlidir. Dərini quru və təmiz saxlayın. Göbələklər isti və rütubətli mühitdə daha asan çoxalır. İdmandan, tərləmədən və ya çimdikdən sonra bədən, xüsusilə ayaq barmaqlarının arası yaxşı qurudulmalıdır. İctimai yerlərdə qorunun. Hovuz, idman zalı, hamam və ümumi duş məkanlarında yalınayaq gəzməyin, şəxsi rezin tərlikdən istifadə edin. Geyim seçiminə diqqət edin. Dərinin nəfəs almasına imkan verən pambıq tərkibli geyimlər və rahat, dar olmayan ayaqqabılar seçilməlidir.

İnsanlar üçün dəmrova qarşı təsdiqlənmiş profilaktik peyvənd mövcud deyil. Profilaktikanın əsas yolu şəxsi gigiyena, yoluxmuş insan və heyvanlarla təmasın məhdudlaşdırılması, fərdi əşyaların paylaşılmaması və ev heyvanlarının vaxtında baytar müayinəsidir.

Azərbaycanda dəmrov xüsusilə uşaqlar arasında, heyvanlarla sıx təmas olan ailələrdə, kənd yerlərində və idman zallarında rast gəlinə bilər. Küçə pişikləri və itləri ilə təmas, ümumi istifadə olunan dəsmal və idman avadanlıqları, eləcə də gigiyena qaydalarına əməl edilməməsi yoluxma riskini artırır. Saçlı baş dərisinin və dırnaqların zədələnməsi hallarında erkən həkim müayinəsi vacibdir.