Denge qızdırması

Denge əsasən Aedes növünə aid ağcaqanadların dişləməsi ilə yoluxur. Bu ağcaqanadlar çox vaxt gündüz saatlarında aktiv olur. Xəstəlik adətən birbaşa insandan insana keçmir. Virus insandan ağcaqanada, sonra həmin ağcaqanaddan başqa insana keçə bilər. Nadir hallarda qan köçürülməsi, orqan transplantasiyası və hamiləlik zamanı anadan uşağa keçmə mümkündür.

Diaqnoz həkim tərəfindən xəstənin şikayətləri, səyahət tarixçəsi və ağcaqanad dişləməsi riski barədə məlumatlar əsasında qiymətləndirilir. Təsdiq üçün qanda virusun və ya ona qarşı immun cavabın aşkarlanmasına yönəlmiş laborator müayinələr istifadə olunur. Müayinə növü xəstəliyin neçə gündür davam etməsindən asılı seçilir. Qan analizi ilə trombositlərin azalması, qanın qatılaşması və qaraciyər göstəricilərində dəyişikliklər izlənə bilər. Bu dəyişikliklər ağırlaşma riskini qiymətləndirməyə kömək edir. Azərbaycanda denge daha çox səyahət anamnezi olan şəxslərdə nəzərə alınmalıdır. Müayinə imkanları tibb müəssisəsindən və laborator resurslardan asılı ola bilər.

Denge üçün standart xüsusi antiviral müalicə yoxdur. Müalicə əsasən dəstəkləyici yanaşmadan ibarətdir. Maye itkisi, qızdırma, ağrı, qusma və ağırlaşma əlamətləri həkim tərəfindən qiymətləndirilməlidir. Qanaxma riski səbəbindən bəzi ağrıkəsici və iltihabəleyhinə dərman qrupları uyğun olmaya bilər. Dərman seçimi həkim tərəfindən təyin olunmalıdır. Ağır hallarda xəstəxana şəraitində maye balansı, qan göstəriciləri, trombositlər və orqan funksiyaları yaxından izlənməlidir. Özbaşına dərman istifadəsi, xüsusilə qanaxma riskini artıra bilən preparatların qəbulu, ağırlaşma riskini artıra bilər.

Ağır denge zamanı damar keçiriciliyi arta və maye damar xaricinə keçə bilər. Bu, təzyiqin düşməsi və şok riski yarada bilər. Qanaxma ağırlaşmaları burun, diş əti, mədə-bağırsaq və digər nahiyələrdə qanama ilə özünü göstərə bilər. Qaraciyər zədələnməsi, böyrək funksiyasının pozulması və tənəffüs çətinliyi ağır hallarda müşahidə oluna bilər. Nadir hallarda ensefalit, miokardit və çoxorqan çatışmazlığı inkişaf edə bilər.

Ağcaqanad dişləməsindən qorunmaq əsas profilaktik tədbirdir. Uzunqol geyim, qoruyucu tor, pəncərə torları və uyğun repelentlər istifadə oluna bilər. Aedes ağcaqanadları durğun suda çoxalır. Ev və həyət ətrafında su yığılan qablar, köhnə təkərlər, vedrələr və açıq su qabları aradan qaldırılmalıdır. Səyahət edən şəxslər getdikləri ölkədə denge riski olub-olmadığını əvvəlcədən yoxlamalıdırlar. Xəstəlik zamanı ağcaqanad dişləməsindən qorunmaq vacibdir. Bu, virusun xəstədən ağcaqanada və sonra başqa insanlara keçmə riskini azalda bilər.

Dengeyə qarşı peyvəndlər bəzi ölkələrdə mövcuddur, lakin istifadəsi yaşa, əvvəlki denge infeksiyasına, yaşanan əraziyə və yerli səhiyyə tövsiyələrinə görə dəyişir. Peyvənd hər kəs üçün universal şəkildə tövsiyə edilmir. Xüsusilə səyahət edən şəxslər üçün peyvənd qərarı fərdi riskə və getdikləri ölkənin tövsiyələrinə əsasən həkim tərəfindən qiymətləndirilməlidir.

Azərbaycanda denge daha çox xarici ölkələrə, xüsusilə tropik və subtropik bölgələrə səyahətlə bağlı risk kimi nəzərə alınmalıdır. Ağcaqanadların aktiv olduğu isti mövsümlərdə və su yığılan məişət sahələrində ağcaqanad nəzarəti daha vacibdir. Ölkədaxili konkret epidemioloji rəqəmlər verilmədən, səyahət anamnezi olan qızdırmalı xəstələrdə denge diferensial diaqnozda nəzərə alınmalıdır.