Difteriya

Boğazda, badamcıqlarda və ya udlaqda sıx, qoparıldıqda qanayan boz-ağ rəngli pərdələrin yaranması, Boğaz ağrısı və udma çətinliyi, Hərarətin yüksəlməsi — adətən 38–38.5°C civarında, Boyun limfa düyünlərinin böyüməsi və ətraf toxumaların şişməsi — “buğa boynu” mənzərəsi, Halsızlıq, solğunluq və kəskin zəiflik, Səs telləri zədələndikdə səsin batması, hürən öskürək və nəfəs darlığı — difteriya krupu

Hava-damcı yolu — əsas yoluxma yoludur. Xəstə və ya əlamətsiz daşıyıcı şəxs öskürdükdə, asqırdıqda və ya danışdıqda havaya yayılan damcılar vasitəsilə digər insanlara keçə bilər. Məişət-təmas yolu — xəstənin istifadə etdiyi dəsmal, fincan, geyim, oyuncaq və digər şəxsi əşyalarla sıx təmas zamanı yoluxma mümkündür. Dəri forması — nadir hallarda difteriya ilə zədələnmiş dəri yaralarından ifraz olunan maye ilə birbaşa təmas nəticəsində yoluxma baş verə bilər.

Klinik müayinə — boğazda çətin qopan boz-ağ pərdələrin olması, udma çətinliyi və “buğa boynu” mənzərəsi difteriya üçün ciddi klinik şübhə yaradır. Bakterioloji müayinə — diaqnozu təsdiqləmək üçün boğaz və burundan yaxma götürülərək Corynebacterium diphtheriae bakteriyası araşdırılır. Toksigenlik testi — ayrılmış bakteriya ştamının toksin ifraz edib-etmədiyini müəyyən etmək üçün aparılır. PCR (PZR) — bakteriyanın toksin genini daha sürətli aşkar etməyə kömək edən müasir laborator üsuldur. Vacib qeyd: Difteriyaya güclü klinik şübhə olduqda antitoksin müalicəsi laborator təsdiqi gözləmədən başlanmalıdır.

Difteriya şübhəsi olan hər bir xəstə dərhal reanimasiya imkanları olan infeksion stasionara yerləşdirilməlidir. Spesifik antitoksik müalicə: Müalicənin əsas şərti laborator cavabları gözləmədən difteriya antitoksininin mümkün qədər erkən vurulmasıdır. Antitoksin qanda sərbəst dolaşan difteriya toksinini neytrallaşdırır. Müalicə nə qədər tez başlanarsa, ağır fəsad riski bir o qədər azalır. Antibiotik müalicəsi: Bakteriyaların çoxalmasını dayandırmaq, toksin ifrazını azaltmaq və yoluxduruculuq müddətini qısaltmaq üçün həkim təyinatı ilə uyğun antibakterial preparatlar istifadə olunur. Dəstəkləyici müalicə: Nəfəs yollarının tutulması zamanı təcili intubasiya və ya traxeostomiya tələb oluna bilər. Ürək fəaliyyətinin monitorinqi, yataq rejimi, maye balansının izlənməsi və digər dəstəkləyici tədbirlər həkim nəzarəti altında aparılır.

Asfiksiya (boğulma) — boğazdakı pərdələrin nəfəs yollarını bağlaması nəticəsində yaranan həyati təhlükəli vəziyyətdir. Miokardit — difteriya toksininin ürək əzələsini zədələməsi nəticəsində inkişaf edən ağır fəsaddır. Ritm pozğunluğu, ürək blokadası və qəfil ürək dayanmasına səbəb ola bilər. Polinevrit — sinir sisteminin toksik zədələnməsidir. Yumşaq damağın iflici, səsin burun sədalı olması, maye qidaların burundan gəlməsi, göz əzələlərinin iflici və ətraflarda zəifliklə özünü göstərə bilər. Böyrək zədələnməsi — toksinin böyrək toxumasına təsiri nəticəsində kəskin böyrək çatışmazlığı inkişaf edə bilər.

Peyvəndlənmə — difteriyadan qorunmağın ən effektiv üsuludur. Azərbaycanda Milli Profilaktik Peyvəndlər Təqviminə əsasən uşaqlara dövlət hesabına pulsuz vurulur: • 2, 3 və 4 aylığında — kombinə olunmuş peyvənd • 18 aylığında və 6 yaşında — gücləndirici dozalar Yetkinlərdə gücləndirici doza — peyvəndin yaratdığı immunitet zamanla zəiflədiyi üçün yetkin şəxslərə hər 10 ildən bir difteriya-tetanus (Td) peyvəndi tövsiyə olunur. Təmasda olanların qorunması — xəstə ilə sıx təmasda olmuş şəxslər həkim nəzarətinə alınmalı, peyvənd statusu yoxlanılmalı və lazım gəldikdə profilaktik antibiotik müalicəsi aparılmalıdır. Xəstənin izolyasiyası — difteriyalı xəstə tam sağalana və müvafiq laborator nəticələr mənfi olana qədər infeksion stasionarda təcrid olunmalıdır.

Difteriyaya qarşı peyvənd toksoid, yəni zərərsizləşdirilmiş toksin əsaslıdır və Milli Profilaktik Peyvəndlər Təqviminə uyğun aparılır. Peyvənd orqanizmdə difteriya toksininə qarşı qoruyucu antitoksin immuniteti yaradır. Yetkin şəxslər qorunmanı davam etdirmək üçün hər 10 ildən bir gücləndirici doza (Td) almalıdırlar.

Azərbaycanda uzun illərdir aparılan kütləvi peyvəndlənmə proqramları sayəsində difteriya çox nadir rast gəlinən infeksiyaya çevrilmişdir. Bununla yanaşı, peyvənddən imtina, uşaqlarda peyvənd cədvəlinin yarımçıq qalması və böyüklərdə gücləndirici dozaların unudulması lokal alovlanma riskini aktual saxlayır. Peyvənd statusunun yoxlanılması və vaxtında yenilənməsi əsas profilaktik tədbirdir.