Hepatit A

Hərarətin yüksəlməsi (adətən 37.5–38.5°C), halsızlıq və güclü yorğunluq, iştahasızlıq, ürəkbulanma və qusma, sağ qabırğaaltı nahiyədə ağrı və ağırlıq hissi, dərinin və gözün ağ qişasının saralması, sidiyin tündləşməsi, nəcisin açıq rəng alması, sarılıq dövründə qaşınma

Fekal-oral mexanizm — nəcislə çirklənmiş qida, su, əşya və ya çirkli əllər vasitəsilə virusun ağızdan qəbul olunması əsas yoluxma yoludur. Yoluxmuş şəxsin nəcisi xəstəliyin əsas mənbəyidir. Çirklənmiş su — kanalizasiya sularının içməli su mənbələrinə qarışması əsas risk amillərindən biridir. Çirklənmiş qida — yaxşı yuyulmamış meyvə-tərəvəz, xam və ya az bişmiş dəniz məhsulları, həmçinin əllərini düzgün yumayan şəxslər tərəfindən hazırlanan qidalar vasitəsilə yoluxma mümkündür. Yaxın məişət təması — yoluxmuş şəxslə eyni evdə yaşamaq, ortaq sanitar qovşaqdan istifadə etmək və gigiyena qaydalarına əməl etməmək yoluxma riskini artırır. Cinsi təmas — xüsusilə fekal-oral təmas riski olan hallarda yoluxma mümkündür. Qan vasitəsilə yoluxma — çox nadir hallarda mümkündür, çünki virus qanda qısa müddət qalır.

Qan analizi və qaraciyər sınaqları — ALT və AST fermentlərinin yüksəlməsi qaraciyər hüceyrələrinin zədələnməsini göstərir. Anti-HAV IgM — kəskin Hepatit A infeksiyasını təsdiqləyən əsas laborator göstəricidir. Anti-HAV IgG — keçmiş infeksiyanı və ya peyvənddən sonra yaranmış immuniteti göstərə bilər. Bilirubin səviyyəsi — ümumi və birbaşa bilirubinin artması sarılığın dərəcəsini qiymətləndirməyə kömək edir. USM — qaraciyər, öd yolları və dalağın vəziyyətini qiymətləndirmək üçün istifadə oluna bilər.

Hepatit A üçün virusu birbaşa məhv edən xüsusi antiviral müalicə yoxdur. Müalicə əsasən dəstəkləyici və simptomatikdir, yəni xəstənin ümumi vəziyyətinin yaxşılaşdırılmasına və qaraciyərin bərpasına yönəlir. İstirahət — kəskin dövrdə fiziki yüklənməni azaltmaq və kifayət qədər dincəlmək vacibdir. Qidalanma — yağlı, qızardılmış və ağır həzm olunan qidalardan çəkinmək tövsiyə olunur. Daha yüngül, asan həzm olunan qidalar qəbul edilməlidir. Maye qəbulu — qusma, iştahasızlıq və zəiflik olduqda susuzlaşmanın qarşısını almaq üçün kifayət qədər maye qəbul edilməlidir. Maye miqdarı xəstənin vəziyyətinə görə həkim tərəfindən dəqiqləşdirilə bilər. Dərman təhlükəsizliyi — qaraciyəri yükləyə bilən dərmanlardan özbaşına istifadə edilməməlidir. Ağrıkəsici və hərarətsalıcı dərmanlar yalnız həkim məsləhəti ilə qəbul olunmalıdır. Uşaqlarda tərkibində asetilsalisil turşusu olan preparatlardan istifadə edilməməlidir. Alkoqol — xəstəlik dövründə və qaraciyər göstəriciləri tam normallaşana qədər spirtli içkilərdən imtina edilməlidir. Hospitalizasiya — ağır sarılıq, davamlı qusma, maye qəbul edə bilməmə, qaraciyər çatışmazlığı əlamətləri, hamiləlik, yaşlılıq və yanaşı xroniki qaraciyər xəstəliyi olduqda xəstəxana şəraitində müşahidə və müalicə tələb oluna bilər.

Fulminant hepatit — nadir, lakin ağır fəsaddır. Qaraciyər funksiyasının sürətlə pozulması ilə gedir və təcili tibbi yardım tələb edir. Yaşlılarda və xroniki qaraciyər xəstəliyi olanlarda risk daha yüksəkdir. Uzanmış xolestaz — sarılıq və qaşınma bir neçə həftə və ya ay davam edə bilər. Əksər hallarda tədricən tam sağalma ilə nəticələnir. Relaps verən hepatit — xəstə özünü yaxşı hiss etdikdən sonra əlamətlərin və qaraciyər fermentlərinin yenidən yüksəlməsi mümkündür. Adətən fəsadsız sağalır, lakin həkim nəzarəti tələb edir. Qeyd: Hepatit A xroniki hepatitə çevrilmir və adətən qaraciyər sirrozu və ya qaraciyər xərçəngi yaratmır.

Hepatit A peyvəndi — ən effektiv spesifik qorunma üsuludur. Adətən 2 doza şəklində tətbiq olunur: birinci doza və 6–12 ay sonra ikinci doza. Tam peyvəndlənmə uzunmüddətli qorunma yaradır. Əllərin gigiyenası — tualetdən istifadə etdikdən, uşağın bezini dəyişdikdən sonra və qida hazırlamazdan əvvəl əllər sabunla yaxşı yuyulmalıdır. Su təhlükəsizliyi — içməli suyun təmizliyinə şübhə olduqda su qaynadılmalı və ya təhlükəsiz su mənbəyindən istifadə edilməlidir. Qida təhlükəsizliyi — meyvə və tərəvəzlər axar su altında yaxşı yuyulmalı, xam və ya az bişmiş dəniz məhsullarından çəkinilməlidir. Səyahət profilaktikası — Hepatit A-nın daha çox yayıldığı ölkələrə səfərdən əvvəl həkimlə məsləhətləşərək peyvənd olunmaq tövsiyə edilir.

Hepatit A peyvəndi əzələdaxili vurulur və adətən 2 dozadan ibarətdir: • 1-ci doza: istənilən vaxt • 2-ci doza: birinci dozadan 6–12 ay sonra Tam peyvəndlənmə uzunmüddətli qorunma yaradır. Azərbaycanda bu peyvənd Milli Profilaktik Peyvəndlər Təqviminə daxil olmaya bilər, lakin özəl tibb müəssisələrində əlçatan ola bilər. Peyvənd xüsusilə xroniki qaraciyər xəstəliyi olanlara, Hepatit A-nın geniş yayıldığı ölkələrə səyahət edənlərə, kanalizasiya və tullantı suları ilə işləyən şəxslərə, riskli kollektivlərdə çalışanlara və yoluxmuş şəxslə yaxın təmasda olanlara tövsiyə edilə bilər.

Hepatit A Azərbaycanda hələ də aktual infeksion xəstəliklərdən biridir. Mərkəzləşdirilmiş kanalizasiya və təhlükəsiz içməli su təchizatında problemlər olan ərazilərdə yoluxma riski daha yüksək ola bilər. Xəstələnmə bəzi hallarda yay və payız aylarında arta bilər. Uşaqlar xəstəliyi çox vaxt yüngül və ya sarılıqsız keçirir, böyüklərdə isə sarılıq, halsızlıq və qaraciyər fermentlərinin yüksəlməsi daha aydın müşahidə oluna bilər.