Hepatit B

Qan vasitəsilə — steril olmayan tibbi və stomatoloji alətlər, ortaq şprislər, qanla çirklənmiş alətlər və təhlükəsizliyi təmin olunmamış prosedurlar yoluxma riski yarada bilər. Cinsi yol — qorunmasız cinsi əlaqə zamanı virus ötürülə bilər. Anadan uşağa ötürülmə — daha çox doğuş zamanı baş verir. HBsAg müsbət anadan doğulan körpəyə vaxtında peyvənd və immunoqlobulin vurulmadıqda xroniki infeksiya riski yüksək olur. Məişət-kontakt təması — ortaq ülgüc, diş fırçası, dırnaq qayçısı kimi üzərində mikroskopik qan qala bilən şəxsi əşyaların istifadəsi ilə yoluxma mümkündür. Tatuaj, pirsinq və kosmetoloji prosedurlar — sterilizasiya qaydalarına əməl olunmadıqda risk yarada bilər.

HBsAg — kəskin və ya xroniki Hepatit B infeksiyasını göstərən əsas markerlərdən biridir. Anti-HBs — peyvənddən sonra və ya infeksiyanı keçirdikdən sonra yaranan qoruyucu anticisimləri göstərir. Anti-HBc IgM — adətən kəskin və ya yeni yoluxmuş infeksiyanı göstərir. Anti-HBc IgG (total) — Hepatit B virusu ilə əvvəlki və ya davam edən təması göstərə bilər. HBeAg — virusun aktiv çoxalmasını və yoluxduruculuğun daha yüksək ola biləcəyini göstərə bilər. HBV DNT (PZR testi) — qanda virus yükünün ölçülməsi, xəstəliyin aktivliyinin və müalicəyə cavabın qiymətləndirilməsi üçün istifadə olunur. Qaraciyər fermentləri (ALT, AST) — qaraciyər hüceyrələrinin zədələnməsini qiymətləndirməyə kömək edir. FibroScan, elastoqrafiya və ya digər fibroz qiymətləndirmə üsulları — qaraciyərdə çapıqlaşma dərəcəsini biopsiyasız qiymətləndirmək üçün istifadə oluna bilər.

Hepatit B-nin müalicəsi xəstəliyin kəskin və ya xroniki formada olmasından, qaraciyərin vəziyyətindən və virus yükündən asılıdır. Kəskin Hepatit B — əksər hallarda xüsusi antiviral müalicə tələb etmir. Orqanizm virusu özü təmizləyə bilər. Bu dövrdə həkim nəzarəti, istirahət, qaraciyəri yükləyən dərmanlardan və spirtli içkidən uzaq durmaq, düzgün qidalanma və maye balansına diqqət etmək vacibdir. Ağır hallarda xəstəxana şəraitində müşahidə tələb oluna bilər. Xroniki Hepatit B — infeksionist və ya hepatoloq nəzarəti tələb edir. Müalicənin məqsədi virusun çoxalmasını azaltmaq, qaraciyər zədələnməsinin, fibrozun, sirrozun və qaraciyər xərçəngi riskinin qarşısını almaqdır. Müalicəyə ehtiyac olub-olmaması HBV DNT səviyyəsi, ALT/AST göstəriciləri, qaraciyər fibrozunun dərəcəsi və digər klinik faktorlar əsasında müəyyən edilir. Antiviral müalicə — yalnız həkim tərəfindən təyin olunmalıdır. Xroniki Hepatit B-də müalicə bəzi pasiyentlərdə uzunmüddətli ola bilər və dərmanı özbaşına dayandırmaq virusun yenidən aktivləşməsinə səbəb ola bilər.

Xroniki Hepatit B — yetkin yaşda yoluxanların bir hissəsində, körpəlikdə yoluxanlarda isə daha yüksək ehtimalla inkişaf edə bilər. Qaraciyər sirrozu — uzunmüddətli xroniki iltihab nəticəsində qaraciyər toxumasında fibroz və struktur pozulması yarana bilər. Hepatosellülyar karsinoma — xroniki Hepatit B fonunda, xüsusilə sirroz olduqda qaraciyər xərçəngi riski artır. Kəskin qaraciyər çatışmazlığı — nadir, lakin həyati təhlükəli ağırlaşmadır. Qaraciyərdən kənar fəsadlar — bəzi hallarda böyrək zədələnməsi, damar iltihabı və immun sistemlə əlaqəli digər ağırlaşmalar müşahidə oluna bilər.

Hepatit B peyvəndi — ən effektiv spesifik qorunma üsuludur. Azərbaycanda uşaqlara Milli Profilaktik Peyvəndlər Təqvimi çərçivəsində tətbiq olunur. Alətlərin sterilliyi — tibbi, stomatoloji, kosmetoloji prosedurlar, tatuaj və pirsinq zamanı steril və ya birdəfəlik alətlərdən istifadə olunmalıdır. Şəxsi gigiyena — ülgüc, diş fırçası, dırnaq qayçısı və epilyator kimi şəxsi əşyalar ortaq istifadə edilməməlidir. Təhlükəsiz cinsi həyat — qoruyucu vasitələrdən istifadə yoluxma riskini azaldır. Riskli körpələr — HBsAg müsbət anadan doğulan körpəyə doğuşdan sonrakı ilk saatlarda Hepatit B peyvəndi və Hepatit B immunoqlobulini (HBIG) vurulmalıdır.

Hepatit B peyvəndi Azərbaycanda Milli Profilaktik Peyvəndlər Təqviminə daxildir və uşaqlara dövlət hesabına tətbiq olunur. Peyvənd sxemi yaşa və yerli peyvənd təqviminə görə dəyişə bilər. Peyvənd olunmamış yetkin şəxslərdə adətən 3 dozalı sxem tətbiq edilir. İmmunitetin yoxlanılması: Risk qrupunda olan şəxslərdə, xüsusilə tibb işçilərində, hemodializ xəstələrində və HBsAg müsbət şəxslərin ailə üzvlərində peyvənddən sonra Anti-HBs səviyyəsinin yoxlanılması tövsiyə oluna bilər. Anti-HBs ≥10 mIU/mL olduqda qoruyucu immunitet formalaşmış hesab edilir.

Hepatit B Azərbaycanda aktual infeksion xəstəliklərdən biridir. Yoluxma riski sterilizasiya qaydalarına əməl olunmayan tibbi, stomatoloji və kosmetoloji prosedurlar, tatuaj, pirsinq, qorunmasız cinsi əlaqə və anadan uşağa ötürülmə ilə bağlı ola bilər. Yeni doğulanların peyvəndlənməsi Hepatit B-nin yayılmasının qarşısını almaqda əsas profilaktik tədbirlərdən biridir.