Hepatit C

Qan vasitəsilə — əsas ötürülmə yoludur. Viruslu qanla çirklənmiş alətlərin sağlam insanın qanı ilə təması yoluxmaya səbəb ola bilər. Steril olmayan manikür, pedikür, tatuaj, pirsinq, stomatoloji və tibbi prosedurlar risk yarada bilər. Ortaq şpris istifadəsi — inyeksion narkotik istifadəçiləri arasında ortaq iynə və şprislər virusun yayılması üçün yüksək risk yaradır. Məişət-kontakt təması — üzərində mikroskopik qan qala bilən ülgüc, diş fırçası, dırnaq qayçısı və epilyator kimi fərdi əşyaların ortaq istifadəsi ilə yoluxma mümkündür. Cinsi yol — Hepatit C-nin cinsi yolla ötürülmə riski ümumilikdə aşağıdır, lakin qanlı təmas, çoxsaylı cinsi tərəfdaş, yanaşı cinsi yolla keçən infeksiyalar və travmatik cinsi təmas olduqda risk arta bilər. Anadan uşağa ötürülmə — doğuş zamanı virusun anadan körpəyə keçməsi mümkündür, lakin risk adətən aşağıdır. Hepatit C asqırmaq, öskürmək, qucaqlaşmaq, əl sıxmaq, eyni qabdan yemək, ortaq hovuz və ya tualetdən istifadə etməklə ötürülmür.

Anti-HCV — Hepatit C virusuna qarşı anticisimləri aşkar edən skrininq testidir. Testin müsbət çıxması şəxsin virusla təmasda olduğunu göstərir, lakin aktiv infeksiyanı təkbaşına təsdiqləmir. Müsbət nəticə olduqda HCV RNA PZR testi aparılmalıdır. HCV RNA (PZR testi) — qanda virusun genetik materialını aşkarlayan əsas təsdiqləyici testdir. PZR testinin müsbət olması aktiv infeksiyanı göstərir və müalicə planı üçün əsas məlumatlardan biridir. Genotipləşdirmə — bəzi hallarda müalicə sxeminin seçilməsi üçün virusun genotipi təyin oluna bilər. Qaraciyər sınaqları (ALT, AST) — qaraciyər hüceyrələrinin zədələnmə dərəcəsini qiymətləndirməyə kömək edir. FibroScan və ya elastoqrafiya — qaraciyərdə fibrozun, yəni çapıqlaşmanın dərəcəsini qiymətləndirmək üçün istifadə olunur. Əlavə qiymətləndirmə — qaraciyər funksiyası, trombosit sayı, laxtalanma göstəriciləri və yanaşı Hepatit B, HİV kimi infeksiyalar həkim tərəfindən qiymətləndirilə bilər.

Hepatit C müasir dövrdə yüksək effektivliklə müalicə oluna bilən infeksiyadır. Müalicə həkim — infeksionist və ya hepatoloq nəzarəti altında aparılmalıdır. Müasir antiviral terapiya: Hepatit C birbaşa təsirli antiviral preparatlarla müalicə olunur. Müalicə sxemi virusun genotipindən, qaraciyərin vəziyyətindən, əvvəlki müalicə tarixindən və yanaşı xəstəliklərdən asılı olaraq seçilir. Müalicə kursu adətən 8–12 həftə davam edir. Effektivlik: Müasir müalicə ilə pasiyentlərin böyük əksəriyyətində virus qandan təmizlənir və davamlı viroloji cavab əldə olunur. Bu, praktik olaraq sağalma kimi qiymətləndirilir. Klinik xəbərdarlıq: Müalicə dövründə spirtli içkilərdən uzaq durmaq, qaraciyəri yükləyə bilən dərmanları özbaşına qəbul etməmək və digər dərmanlarla qarşılıqlı təsirləri həkimlə dəqiqləşdirmək vacibdir. Dərmanları özbaşına başlamaq və ya dayandırmaq olmaz.

Xroniki Hepatit C — kəskin yoluxmadan sonra bəzi pasiyentlərdə virus bədəndə qalaraq xroniki infeksiyaya səbəb olur. Qaraciyər sirrozu — uzun illər davam edən xroniki iltihab nəticəsində qaraciyər toxumasında fibroz və struktur pozulması inkişaf edə bilər. Hepatosellülyar karsinoma — xüsusilə sirroz mərhələsində qaraciyər xərçəngi riski artır. Qaraciyər çatışmazlığı — irəliləmiş sirroz fonunda qaraciyərin funksiyası zəifləyə bilər. Qaraciyərdənkənar fəsadlar — bəzi pasiyentlərdə böyrək zədələnməsi, dəri dəyişiklikləri, krioqlobulinemiya və immun sistemlə əlaqəli digər problemlər yarana bilər.

Alətlərin sterilliyinə nəzarət — kosmetoloji, stomatoloji və tibbi prosedurlarda yalnız birdəfəlik və ya tam sterilizasiya olunmuş alətlərdən istifadə olunmalıdır. Şəxsi gigiyena — başqasının ülgücü, diş fırçası, dırnaq qayçısı və epilyatoru istifadə edilməməlidir. Təhlükəsiz cinsi həyat — qanlı təmas riski olan və ya riskli cinsi davranış hallarında qoruyucu vasitələrdən istifadə tövsiyə olunur. Skrininq testləri — risk qrupunda olan şəxslər, əvvəllər qan köçürülməsi və ya qeyri-steril prosedurlara məruz qalanlar, hemodializ xəstələri və inyeksion narkotik istifadəçiləri Hepatit C üçün yoxlanmalıdır. Steril inyeksiya qaydaları — iynə, şpris və digər qanla təmas edən vasitələr heç vaxt ortaq istifadə edilməməlidir.

Hepatit C virusuna qarşı hazırda qoruyucu peyvənd mövcud deyil. Bunun əsas səbəblərindən biri virusun genetik dəyişkənliyinin yüksək olmasıdır. Qorunma üçün əsas yol steril alətlərdən istifadə, qanla təmas riskinin azaldılması, fərdi gigiyena əşyalarının ortaq istifadə edilməməsi və risk qruplarında skrininq testlərinin aparılmasıdır.

Azərbaycanda Hepatit C xroniki qaraciyər xəstəliklərinin mühüm səbəblərindən biri olaraq qalır. Yoluxma riski sterilizasiya qaydalarına əməl olunmayan stomatoloji, kosmetoloji, manikür, pedikür, tatuaj və pirsinq prosedurları ilə bağlı ola bilər. Son illərdə müasir birbaşa təsirli antiviral preparatların əlçatanlığı Hepatit C-nin müalicəsində nəticələri əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdırmışdır.