Hepatit E qaraciyəri zədələyən viral infeksiyadır. Əksər hallarda qısa müddətli keçir, lakin hamilələrdə, xroniki qaraciyər xəstəliyi olanlarda və immun sistemi zəifləmiş şəxslərdə ağırlaşma riski daha yüksək ola bilər.
Hepatit E
Törədici: Hepatit E virusu
Təhlükə:Orta
Yoluxuculuq MüddətiHepatit E virusu əsasən xəstəliyin erkən dövründə nəcislə xaric oluna bilər.
Yoluxma riski daha çox çirklənmiş su və qida vasitəsilə yaranır.
İnsandan insana keçmə adətən zəifdir, lakin gigiyena qaydalarına əməl etmək vacibdir.
Ümumi məlumat
Əlamətlər
- Halsızlıq və yorğunluq
- İştahasızlıq
- Ürəkbulanma və qusma
- Qarın nahiyəsinin sağ yuxarı hissəsində narahatlıq və ya ağrı
- Dərinin və gözlərin saralması
- Sidiyin tündləşməsi
- Nəcisin açıq rəngdə olması
- Qızdırma
- Əzələ və oynaq ağrıları
- Bəzən xəstəlik əlamətsiz keçə bilər
- Təcili diqqət tələb edən əlamətlər: güclü sarılıq, yuxululuq, çaşqınlıq, qanaxmaya meyillilik, qarın nahiyəsində şişkinlik və ümumi vəziyyətin sürətlə pisləşməsi.
- Təcili diqqət tələb edən hal: hamiləlik dövründə hepatit E əlamətlərinin yaranması.
Simptom yoxlayıcını sınayın
Spesifik simptomlarınızı seçərək ehtimal olunan xəstəlikləri yoxlayın.Yoluxma yolları
Hepatit E əsasən nəcislə çirklənmiş su və qida vasitəsilə yoluxur. Bu yol xüsusilə sanitariya şəraitinin zəif olduğu ərazilərdə daha önəmlidir.
Bəzi hallarda virus yaxşı bişirilməmiş heyvan mənşəli qidalarla da keçə bilər. Xüsusilə donuz əti, çöl heyvanları və onların məhsulları risk yarada bilər.
İnsandan insana yoluxma hepatit A ilə müqayisədə daha az rast gəlinir. Adi məişət təması, qucaqlaşma və eyni otaqda olmaqla adətən yoluxma gözlənilmir.
Nadir hallarda qan və qan məhsulları ilə yoluxma mümkündür.
Diaqnostika
Həkim diaqnozu şikayətlərə, risk faktorlarına, səyahət tarixçəsinə, qida və su ilə mümkün təmaslara əsasən qiymətləndirir.
Qan analizləri ilə qaraciyər göstəriciləri və hepatit E-yə qarşı immun cavab yoxlana bilər.
Bəzi hallarda virusun genetik materialını aşkar edən molekulyar testlər istifadə oluna bilər.
Həkim digər hepatit növlərini və qaraciyəri zədələyə bilən başqa səbəbləri də istisna etməlidir.
Bu müayinələrin bir hissəsi Azərbaycanda ixtisaslaşmış laboratoriyalarda əlçatan ola bilər.
Müalicə prinsipləri
Əksər hallarda hepatit E öz-özünə sağalan kəskin infeksiya kimi keçir və əsas yanaşma dəstəkləyici müalicədir.
Maye balansının qorunması, düzgün qidalanma və qaraciyərə əlavə zərər verə bilən maddələrdən uzaq durmaq vacibdir.
Antiviral müalicə yalnız xüsusi hallarda, xüsusilə xroniki infeksiya və immun sistemi zəifləmiş şəxslərdə həkim tərəfindən qiymətləndirilə bilər.
Hamilələr, ağır sarılıq olanlar, xroniki qaraciyər xəstəliyi olanlar və immun sistemi zəifləmiş şəxslər həkim nəzarətində daha diqqətli izlənməlidir.
Özbaşına dərman istifadəsi, xüsusilə qaraciyərə zərər verə bilən preparatların qəbulu, xəstəliyin ağırlaşmasına səbəb ola bilər.
Fəsadlar
Kəskin qaraciyər çatışmazlığı nadir, lakin ağır fəsaddır. Hamiləlik dövründə risk daha ciddi ola bilər.
Xroniki hepatit əsasən immun sistemi zəifləmiş şəxslərdə, xüsusilə transplantasiya və ya immunosupressiv müalicə fonunda inkişaf edə bilər.
Nevroloji ağırlaşmalar nadir hallarda müşahidə oluna bilər.
Hamiləlik ağırlaşmaları zamanı xəstəlik daha ağır keçə və ana-döl sağlamlığı üçün risk yarada bilər.
Profilaktika və qorunma
Təhlükəsiz və təmiz içməli sudan istifadə yoluxma riskini azaldır.
Əllərin xüsusilə tualetdən sonra və yemək hazırlamazdan əvvəl yuyulması vacibdir.
Meyvə və tərəvəzlər təmiz su ilə yaxşı yuyulmalıdır.
Heyvan mənşəli qidalar tam bişirilməlidir.
Səyahət zamanı mənşəyi bilinməyən su, buz və yaxşı bişirilməmiş qidalardan çəkinmək tövsiyə olunur.
Hamilələr və immun sistemi zəifləmiş şəxslər qida və su təhlükəsizliyinə daha ciddi diqqət etməlidirlər.
Peyvənd məlumatı
Hepatit E-yə qarşı peyvənd bəzi ölkələrdə mövcud olsa da, hazırda geniş beynəlxalq istifadə üçün universal tətbiq edilən peyvənd kimi qəbul olunmur. Azərbaycanda rutin hepatit E peyvəndlənməsi tətbiq olunmur.
Azərbaycanda epidemioloji vəziyyət
Azərbaycanda hepatit E əsasən təhlükəsiz olmayan su, qida gigiyenası və səyahət tarixçəsi olan hallarda nəzərə alınmalıdır.
Kənd və şəhər yerlərində risk su-kanalizasiya şəraiti, qida təhlükəsizliyi və fərdi gigiyena ilə bağlı dəyişə bilər.
Konkret yerli yayılma rəqəmləri üçün rəsmi epidemioloji məlumatlara əsaslanmaq lazımdır.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli?
• Dərinin və gözlərin saralması yaranarsa
• Sidik tündləşərsə və nəcis açıq rəng alarsa
• Güclü halsızlıq, davamlı qusma və maye qəbul edə bilməmə olarsa
• Qarın nahiyəsində şişkinlik və ya güclü ağrı yaranarsa
• Yuxululuq, çaşqınlıq və davranış dəyişikliyi olarsa
• Qanaxmaya meyillilik müşahidə edilərsə
• Hamiləlik dövründə hepatit əlamətləri yaranarsa
• Xroniki qaraciyər xəstəliyi və ya immun sistemin zəifləməsi olan şəxsdə əlamətlər baş verərsə
Risk qrupları kimlərdir?
Hamilələrİmmun sistemi zəifləmiş şəxslərOrqan transplantasiyası keçirmiş şəxslərİmmunosupressiv müalicə alan şəxslərXroniki qaraciyər xəstəliyi olan şəxslərSanitariya şəraiti zəif olan ərazilərə səyahət edən şəxslərTəhlükəsiz olmayan su və qida qəbul edən şəxslərYaxşı bişirilməmiş heyvan mənşəli qida qəbul edən şəxslər
Tibbi Məsuliyyətdən İmtinaBu portalda təqdim olunan tibbi məlumatlar yalnız ümumi maarifləndirmə məqsədi daşıyır və peşəkar diaqnoz, müalicə və ya həkim məsləhətini əvəz etmir. Hər hansı tibbi sual və ya şikayətiniz olduqda mütləq ixtisaslı həkimə müraciət edin.
İstinadlar və Mənbələr
Mənbələr bölməsi hazırlanır. Gələcək yeniləmələrdə hər məqalə üçün istifadə olunan etibarlı tibbi mənbələr ayrıca göstəriləcək.
Tez-tez verilən suallar
Hepatit E necə yoluxur?+
Əsasən nəcislə çirklənmiş su və qida vasitəsilə yoluxur. Yaxşı bişirilməmiş heyvan mənşəli qidalar da risk yarada bilər.
Hepatit E insandan insana keçirmi?+
İnsandan insana yoluxma adətən zəifdir. Əsas yol çirklənmiş su və qidadır.
Hepatit E təhlükəlidirmi?+
Əksər hallarda sağalır. Lakin hamilələrdə, xroniki qaraciyər xəstəliyi olanlarda və immun sistemi zəifləmiş şəxslərdə ağır keçə bilər.
Hepatit E üçün xüsusi müalicə varmı?+
Əksər hallarda dəstəkləyici müalicə kifayət edir. Xüsusi hallarda əlavə müalicə yalnız həkim tərəfindən qiymətləndirilməlidir.
Hepatit E-dən necə qorunmaq olar?+
Təmiz su, əl gigiyenası, qidaların yaxşı yuyulması və heyvan mənşəli məhsulların tam bişirilməsi əsas qorunma yollarıdır.
Hamilələr hepatit E zamanı nə etməlidir?+
Hamiləlikdə hepatit E daha ciddi keçə bilər. Sarılıq, halsızlıq və qarın nahiyəsində ağrı olarsa, həkimə tez müraciət edilməlidir.