İnfeksion endokardit

Qana mikrob keçməsi — infeksion endokardit adətən bakteriyaların qana keçməsi və ürək qapaqları və ya ürəkdaxili səthlərdə yerləşməsi nəticəsində yaranır. Diş və ağız boşluğu mənbəyi — diş əti xəstəlikləri, ağız boşluğunda infeksiya və bəzi stomatoloji müdaxilələr zamanı bakteriyalar qana keçə bilər. Dəri və yumşaq toxuma infeksiyaları — irinli yaralar, abseslər, damar kateterləri və inyeksiya yerləri bakteriemiya mənbəyi ola bilər. Tibbi cihaz və prosedurlar — süni ürək qapağı, ürəkdaxili cihazlar, damar kateterləri, hemodializ və bəzi invaziv prosedurlar riski artıra bilər. İnyeksion narkotik istifadəsi — steril olmayan inyeksiya vasitələri bakteriyaların birbaşa qana keçməsinə və xüsusilə sağ ürək qapaqlarının tutulmasına səbəb ola bilər. Adi məişət təması — infeksion endokardit öskürək, asqırma, əl sıxma, eyni qabdan yemək və ya gündəlik məişət təması ilə insandan insana keçmir.

Qan kulturası — infeksion endokarditin əsas diaqnostik müayinələrindən biridir. Törədicini aşkarlamaq və antibiotik həssaslığını müəyyən etmək üçün müxtəlif vaxtlarda bir neçə qan nümunəsi götürülə bilər. Exokardioqrafiya — ürək qapaqlarında vegetasiya, qapaq zədələnməsi, abses və protez qapaq tutulumu üçün əsas görüntüləmə üsuludur. Transtorakal və lazım olduqda transözofageal exokardioqrafiya aparıla bilər. Laborator analizlər — ümumi qan analizi, CRP, EÇS, böyrək və qaraciyər funksiyası, sidik analizi və digər göstəricilər xəstəliyin ağırlığını qiymətləndirməyə kömək edir. Molekulyar və əlavə testlər — kultura-mənfi hallarda xüsusi seroloji və molekulyar testlər, həmçinin nadir törədicilər üçün əlavə müayinələr lazım ola bilər. Görüntüləmə — emboliya, abses, protez qapaq və cihaz infeksiyası şübhəsində KT, MRT, PET/KT və digər müayinələr həkim qərarı ilə istifadə oluna bilər. Duke meyarları — diaqnoz klinik əlamətlər, qan kulturası, exokardioqrafiya və əlavə sübutların birlikdə qiymətləndirilməsi ilə qoyulur.

İnfeksion endokardit şübhəsi olan pasiyent təcili həkim qiymətləndirməsi və çox vaxt xəstəxana şəraitində müalicə tələb edir. Antibakterial müalicə — əsas müalicə uzunmüddətli venadaxili antibiotik terapiyasıdır. Antibiotik seçimi qan kulturası nəticəsinə, törədiciyə, qapağın təbii və ya süni olmasına, böyrək funksiyasına və ağırlaşmalara görə həkim tərəfindən müəyyən edilir. Qan kulturasından əvvəl antibiotik — vəziyyət imkan verirsə, antibiotik başlamazdan əvvəl bir neçə dəst qan kulturası götürülməlidir. Lakin sepsis və ağır vəziyyət varsa, müalicə gecikdirilməməlidir. Exokardioqrafik izləm — ürək qapaqlarında vegetasiya, abses, qapaq çatışmazlığı və protez qapaq tutulumu həkim tərəfindən exokardioqrafiya ilə izlənir. Cərrahi müalicə — ürək çatışmazlığı, böyük və təkrarlayan emboliya riski, qapaq absesi, protez qapaq infeksiyası və ya müalicəyə baxmayaraq davam edən infeksiya hallarında ürək cərrahiyyəsi lazım ola bilər. Ağırlaşmaların idarəsi — insult, böyrək zədələnməsi, sepsis, emboliya və ürək çatışmazlığı kimi hallar müvafiq mütəxəssislərlə birlikdə müalicə olunmalıdır. Müalicəni yarımçıq dayandırmaq, özbaşına antibiotik dəyişmək və evdə nəzarətsiz müalicə etmək təhlükəlidir.

Ürək çatışmazlığı — qapaq zədələnməsi və qapaq çatışmazlığı nəticəsində təngnəfəslik, ödem və ağır ürək çatışmazlığı inkişaf edə bilər. Emboliya — vegetasiyadan qopan hissəciklər beyin, böyrək, dalaq, ağciyər və ətraf damarlarını tuta bilər. İnsult — beyin damarlarının tutulması qəfil nitq pozğunluğu, üz və ətraf zəifliyi, görmə pozğunluğu və huş dəyişikliyi yarada bilər. Qapaq absesi — infeksiya qapaq ətrafı toxumalara yayılaraq abses və keçirici sistem pozğunluqları yarada bilər. Sepsis — bakteriyaların qanda davam etməsi sistem iltihab reaksiyası, təzyiq düşməsi və çoxorqan zədələnməsi ilə nəticələnə bilər. Böyrək zədələnməsi — emboliya, immun reaksiyalar, sepsis və bəzi dərmanların təsiri nəticəsində böyrək funksiyası pozula bilər. Təkrarlayan endokardit — risk faktorları qalarsa və ya müalicə tam aparılmazsa, xəstəlik təkrarlaya bilər.

Ağız və diş gigiyenası — dişlərin müntəzəm fırçalanması, diş əti xəstəliklərinin vaxtında müalicəsi və stomatoloq nəzarəti endokardit riskini azaltmaq üçün vacibdir. Risk qruplarında profilaktika — süni ürək qapağı, əvvəl keçirilmiş endokardit, bəzi ağır anadangəlmə ürək qüsurları və digər yüksək riskli hallarda bəzi stomatoloji prosedurlardan əvvəl antibiotik profilaktikası həkim tərəfindən nəzərdən keçirilə bilər. Özbaşına antibiotik qəbul etməmək — profilaktik antibiotik yalnız yüksək riskli şəxslərdə və uyğun prosedurlardan əvvəl həkim qərarı ilə istifadə edilməlidir. Dəri infeksiyalarının müalicəsi — irinli yaralar, abseslər və xroniki dəri infeksiyaları vaxtında həkim tərəfindən qiymətləndirilməlidir. Damar kateterləri və cihazlar — kateter və tibbi cihazların steril saxlanılması, lazımsız kateterlərin vaxtında çıxarılması və infeksiya əlamətlərinə diqqət vacibdir. Steril inyeksiya təhlükəsizliyi — inyeksion narkotik istifadəsindən çəkinmək, steril olmayan iynə və şpris istifadə etməmək endokardit riskini azaldır.

İnfeksion endokarditə qarşı xüsusi peyvənd mövcud deyil. Qorunma əsasən ağız və diş gigiyenası, dəri və damar infeksiyalarının vaxtında müalicəsi, steril tibbi prosedurlar, riskli şəxslərdə həkim qərarı ilə antibiotik profilaktikası və ürək qapağı və cihazları olan pasiyentlərin müntəzəm izlənməsinə əsaslanır.

Azərbaycanda infeksion endokardit daha çox gecikmiş müraciət, özbaşına antibiotik istifadəsi, diş və dəri infeksiyalarının vaxtında müalicə olunmaması, süni qapaq və ürəkdaxili cihazları olan pasiyentlərdə izləm boşluqları ilə əlaqəli risk yarada bilər. Uzunmüddətli səbəbsiz qızdırma, qapaq xəstəliyi və ya süni qapaq fonunda titrəmə, gecə tərləməsi və halsızlıq olduqda qan kulturası götürülmədən özbaşına antibiotik başlanması diaqnozu çətinləşdirə bilər. Belə hallarda infeksionist və kardioloq qiymətləndirməsi vacibdir.