İnfeksion mononukleoz (Epşteyn-Barr virusu)

Əsas əlamətlər qızdırma, boğaz ağrısı, badamcıqların böyüməsi və üzərində ağ ərp, boyun limfa düyünlərinin böyüməsi, güclü halsızlıq, baş ağrısı, əzələ ağrısı və iştahasızlıqdır. Bəzi şəxslərdə qaraciyər və dalaq böyüyə bilər, qarının sol yuxarı nahiyəsində ağrı, dəri səpgisi və sarılıq yarana bilər. Halsızlıq bəzən bir neçə həftə davam edə bilər.

EBV əsasən tüpürcək vasitəsilə keçir. Öpüşmə, eyni stəkan, çəngəl-qaşıq, diş fırçası və ya tüpürcəklə çirklənmiş əşyaların paylaşılması yoluxma riskini artırır. Virus nadir hallarda qan köçürülməsi və orqan transplantasiyası ilə də keçə bilər. Xəstəlik hava-damcı yolu ilə qrip və ya COVID-19 kimi asan yayılmır.

Diaqnoz klinik əlamətlər, həkim müayinəsi və qan analizləri əsasında qoyulur. Qanda limfositlərin artması, atipik limfositlər və qaraciyər fermentlərinin yüksəlməsi müşahidə oluna bilər. EBV-yə qarşı anticisim testləri diaqnozu dəstəkləyir. Sürətli heterofil anticisim testi bəzi hallarda faydalıdır, lakin xəstəliyin erkən mərhələsində və kiçik uşaqlarda mənfi nəticə verə bilər. Boğaz ağrısı və badamcıqlarda ərp olduqda streptokok anginası ilə fərqləndirmək vacibdir.

İnfeksion mononukleozun gündəlik praktikada istifadə olunan spesifik antiviral müalicəsi yoxdur. Əksər hallarda müalicə dəstəkləyici xarakter daşıyır: istirahət, kifayət qədər maye qəbulu, qızdırma və ağrının həkim məsləhəti ilə idarə olunması, boğaz ağrısını azaltmaq üçün sadə tədbirlər. Antibiotiklər viruslara təsir etmir və yalnız bakterial infeksiya təsdiqləndikdə həkim tərəfindən təyin olunmalıdır. Dalaq böyüməsi ehtimalına görə idman, ağır fiziki iş və qarına zərbə riski olan fəaliyyətlərdən həkim icazəsi olmadan uzaq durmaq lazımdır.

Ağırlaşmalara dalağın böyüməsi və nadir hallarda dalaq cırılması, qaraciyər iltihabı, sarılıq, badamcıqların çox böyüməsi nəticəsində nəfəs yolunun daralması, qan hüceyrələrinin azalması, nevroloji ağırlaşmalar və uzunmüddətli halsızlıq daxildir. İmmuniteti zəif olan şəxslərdə EBV daha ağır və atipik gediş göstərə bilər.

Xəstəlik zamanı öpüşməkdən, eyni stəkan və qab-qacaqdan istifadə etməkdən, diş fırçası və şəxsi əşyaları paylaşmaqdan çəkinmək lazımdır. Əllərin müntəzəm yuyulması və şəxsi gigiyena vacibdir. EBV çox geniş yayılmış virus olduğu üçün tam qorunmaq həmişə mümkün deyil. Xəstə şəxsin qab-qacağı ayrıca yuyulmalı, uşaqlar arasında tüpürcəklə təmas yaradan əşyaların paylaşılması məhdudlaşdırılmalıdır.

İnfeksion mononukleoza qarşı geniş istifadə olunan peyvənd yoxdur. Qorunma əsasən tüpürcəklə təmasın azaldılması, şəxsi əşyaların paylaşılmaması və gigiyena qaydalarına əməl edilməsindən ibarətdir.

Azərbaycanda infeksion mononukleoz yeniyetmə və gənclərdə qızdırma, ərpli boğaz ağrısı və boyun limfa düyünlərinin böyüməsi ilə müraciətlərdə nəzərə alınmalıdır. Xəstəlik streptokok anginası, sitomeqalovirus infeksiyası, kəskin HIV infeksiyası, toksoplazmoz, adenovirus infeksiyası, difteriya və hematoloji xəstəliklərlə qarışa bilər. Dalaq böyüməsi şübhəsində idman və fiziki yüklənmə barədə həkim məsləhəti vacibdir. EBV serologiyası, qaraciyər testləri və ümumi qan analizi diaqnostikada faydalıdır.