Legionelloz (Legioner xəstəliyi)

İnhalyasiya yolu — əsas yoluxma mexanizmidir. Legionella ilə çirklənmiş suyun yaratdığı mikroskopik aerozol damcılarının nəfəsə çəkilməsi ilə yoluxma baş verir. Əsas risk mənbələri: böyük binaların soyutma qüllələri, mərkəzi isti su sistemləri, duş başlıqları, cakuzilər, dekorativ fontanlar, tibbi inhalyasiya və nebulizasiya avadanlıqları ola bilər. Aspirasiya mexanizmi — udma aktı pozulmuş, yaşlı və ya nevroloji xəstəliyi olan şəxslərdə bakteriya ilə çirklənmiş suyun tənəffüs yollarına qaçması nəticəsində yoluxma mümkündür. İnsandan insana ötürülmə — Legionelloz adətən xəstə insandan sağlam insana danışmaq, öskürmək və ya yaxın təmasla ötürülmür. Eyni binada və ya oteldə bir neçə şəxsin xəstələnməsi adətən ortaq çirklənmiş su və ya havalandırma sistemi ilə bağlı olur.

Sidikdə Legionella antigen testi — Legionella pneumophila seroqrup 1 üçün sürətli və praktik diaqnostik üsullardan biridir. Antibiotik başlanıldıqdan sonra da bir müddət müsbət qala bilər. Tənəffüs nümunəsində PZR — bəlğəm və ya aşağı tənəffüs yolları nümunəsində Legionella DNT-sini aşkar etmək üçün istifadə oluna bilər. Müxtəlif növ və seroqrupları müəyyən etməyə kömək edə bilər. Kultura — bəlğəm və ya tənəffüs nümunəsinin xüsusi mühitdə əkilməsi diaqnozu təsdiqləyə bilər, lakin nəticə bir neçə gün çəkə bilər. Laborator göstəricilər — hiponatremiya, leykositoz, qaraciyər fermentlərinin yüksəlməsi, LDH artımı və iltihab göstəricilərinin yüksəlməsi müşahidə oluna bilər. Döş qəfəsinin rentgeni və ya KT — ağciyərlərdə infiltrasiya, konsolidasiya və pnevmoniyanın yayılmasını qiymətləndirmək üçün istifadə olunur.

Legionelloz şübhəsi olan pasiyent həkim tərəfindən qiymətləndirilməlidir. Ağır pnevmoniya, nəfəs darlığı, hipoksiya, yaşlılıq və yanaşı xəstəliklər olduqda xəstəxana şəraitində müalicə tələb oluna bilər. Müalicənin əsasını Legionella-ya təsir edən uyğun antibakterial terapiya təşkil edir. Antibiotik seçimi xəstənin yaşı, hamiləlik statusu, yanaşı xəstəlikləri, dərman qarşılıqlı təsirləri və xəstəliyin ağırlığı nəzərə alınaraq həkim tərəfindən aparılmalıdır. Adi beta-laktam antibiotiklər Legionella üçün kifayət etməyə bilər, çünki bakteriya hüceyrədaxili yaşama xüsusiyyətinə malikdir. Buna görə müalicə həkim nəzarəti ilə düzgün antibiotik qrupu seçilərək aparılmalıdır. Dəstəkləyici müalicə: oksigen dəstəyi, maye-elektrolit balansının tənzimlənməsi, qızdırma və ağrıya nəzarət, ağır hallarda intensiv terapiya və süni tənəffüs dəstəyi lazım ola bilər. Özbaşına antibiotik istifadəsi və müalicəni yarımçıq dayandırmaq təhlükəli ola bilər.

Kəskin tənəffüs distress sindromu (ARDS) — ağır pnevmoniya fonunda tənəffüs çatışmazlığı inkişaf edə bilər. Kəskin böyrək zədələnməsi — ağır infeksiya, sepsis və maye-elektrolit pozğunluqları fonunda yarana bilər. Sepsis və infeksion-toksik şok — ağır hallarda arterial təzyiqin düşməsi və çoxorqan çatışmazlığı ilə nəticələnə bilər. Nevroloji ağırlaşmalar — huş qarışıqlığı, ensefalopatiya və koordinasiya pozğunluğu müşahidə oluna bilər. Qaraciyər zədələnməsi — qaraciyər fermentlərinin yüksəlməsi və nadir hallarda sarılıqla müşayiət oluna bilər.

Su sistemlərinə nəzarət — böyük binalarda isti su sistemləri, soyutma qüllələri, duş xətləri və digər su sistemləri mütəmadi texniki və sanitar nəzarətdə saxlanılmalıdır. Temperatur nəzarəti — isti su xətlərində Legionella-nın çoxalmasının qarşısını almaq üçün uyğun temperatur rejimi qorunmalıdır. Soyuq suyun həddindən artıq isinməsinin qarşısı alınmalıdır. Dövri dezinfeksiya — otel, xəstəxana, ticarət mərkəzi və iri obyektlərdə su və havalandırma sistemləri mütəmadi olaraq təmizlənməli və dezinfeksiya edilməlidir. Durğun suyun qarşısının alınması — uzun müddət istifadə olunmayan kran və duş xətləri istifadədən əvvəl bir neçə dəqiqə axıdılmalıdır. Duş başlıqlarının təmizlənməsi — evdə və kütləvi istifadə məkanlarında duş başlıqları vaxtaşırı təmizlənməli, əhəng və biofilm qatları aradan qaldırılmalıdır. Tibbi avadanlıqlar — nebulizator, inhalyator və tənəffüs cihazlarında yalnız steril və ya istehsalçı təlimatına uyğun su istifadə edilməlidir. Kran suyu istifadə olunmamalıdır.

Legionella infeksiyasına qarşı insanlar üçün təsdiqlənmiş qoruyucu peyvənd mövcud deyil. Qrip və pnevmokokk peyvəndləri Legionella-ya qarşı spesifik qoruma yaratmır, lakin digər respirator infeksiyaların qarşısının alınmasında faydalı ola bilər. Legionellozun profilaktikası əsasən su sistemlərinin sanitar-texniki nəzarəti, durğun suyun qarşısının alınması və avadanlıqların düzgün dezinfeksiyasına əsaslanır.

Azərbaycanda legionelloz rəsmi statistikada nadir qeydə alınsa da, ağır və naməlum mənşəli pnevmoniyalarda nəzərə alınmalı infeksiyalardan biridir. Sidik antigen testi və molekulyar diaqnostikanın hər yerdə rutin tətbiq olunmaması səbəbindən bəzi hallar adi pnevmoniya kimi qiymətləndirilə bilər. Böyük otellər, ticarət mərkəzləri, xəstəxanalar, şadlıq sarayları və mərkəzi su-havalandırma sistemi olan obyektlər potensial risk mənbəyi ola bilər. Yay aylarında səyahətdən sonra ağır pnevmoniya ilə müraciət edən şəxslərdə Legionella ehtimalı nəzərə alınmalıdır.