Meninqokokk infeksiyası — Neisseria meningitidis bakteriyasının törətdiyi, hava-damcı yolu ilə yayıla bilən kəskin infeksion xəstəlikdir. Xəstəlik yüngül nazofaringitdən ağır meningitə və meninqokoksemiyaya qədər müxtəlif formalarda gedə bilər. Meninqokokk infeksiyası sürətlə ağırlaşa bilən təcili tibbi vəziyyətdir. Xüsusilə körpələr, azyaşlı uşaqlar, yeniyetmələr, tələbə yataqxanalarında və sıx kollektivlərdə yaşayan şəxslər daha yüksək risk altında ola bilər. Effektiv profilaktik peyvəndlər mövcuddur.
Meninqokokk infeksiyası
Törədici: Neisseria meningitidis bakteriyası (meninqokokk)
İnkubasiya: 2-10 gün
Təhlükə:Yüksək
Yoluxuculuq MüddətiXəstə şəxs və ya daşıyıcı burun-udlağında meninqokokk bakteriyası olduğu müddətdə yoluxdurucu ola bilər. Effektiv antibiotik müalicəsi başlandıqdan təxminən 24 saat sonra yoluxduruculuq adətən əhəmiyyətli dərəcədə azalır. Yaxın təmaslı şəxslərin həkim tərəfindən qiymətləndirilməsi və lazım olduqda profilaktik müalicə alması vacibdir.
Ümumi məlumat
Əlamətlər
- Qəfil başlayan yüksək qızdırma, titrəmə, güclü halsızlıq, şiddətli baş ağrısı və qusma meninqokokk infeksiyasında müşahidə oluna bilər.
- Meningit əlamətləri: boyun əzələlərinin sərtləşməsi, işıqdan və səsdən narahatlıq, başı önə əyməkdə çətinlik, huşun dumanlanması, sayıqlama və qıcolmalar yarana bilər.
- Meninqokoksemiya əlamətləri: dəridə basdıqda solmayan qırmızı-bənövşəyi səpkilər, xırda nöqtəvi qansızmalar və ya daha iri göyərmələr müşahidə oluna bilər. Bu əlamət təcili tibbi yardım tələb edir.
- Uşaqlarda: yüksək səslə fasiləsiz ağlama, qidalanmadan imtina, süstlük, qıcolma, qusma və körpələrdə əmgəyin qabarması ola bilər.
- Stəkan testi: səpkilərin üzərinə şəffaf stəkan basdıqda ləkələr solmursa, bu, dərialtı qansızma əlaməti ola bilər və təcili yardım çağırılmalıdır.
Simptom yoxlayıcını sınayın
Spesifik simptomlarınızı seçərək ehtimal olunan xəstəlikləri yoxlayın.Yoluxma yolları
Hava-damcı yolu — meninqokokk xəstə şəxs və ya əlamətsiz daşıyıcının burun-udlaq ifrazatları ilə yaxın təmas zamanı yayıla bilər. Öskürmə, asqırma, öpüşmə və uzunmüddətli yaxın təmas yoluxma riskini artırır.
Yaxın və uzunmüddətli təmas — bakteriya xarici mühitdə uzun müddət yaşamır. Buna görə yoluxma adətən eyni evdə yaşama, yataqxana, hərbi kazarma, uşaq kollektivləri və digər sıx mühitlərdə daha çox mümkündür.
Sağlam daşıyıcılıq — bəzi insanlar meninqokokku burun-udlağında daşıya bilər və özləri xəstələnmədən bakteriyanı yaxın təmasda olan şəxslərə ötürə bilərlər.
Diaqnostika
Klinik diaqnostika — qəfil yüksək qızdırma, şiddətli baş ağrısı, boyun sərtliyi, huş pozğunluğu və basdıqda solmayan hemorragik səpkilər meninqokokk infeksiyasına ciddi şübhə yaradır. Müalicəyə diaqnostik testlərin cavabını gözləmədən başlana bilər.
Lümbal punksiya — meningit şübhəsində beyin-onurğa mayesinin müayinəsi üçün aparılır. Likvorun hüceyrə tərkibi, zülal, qlükoza, mikroskopiya, əkilmə və digər testlər diaqnozu dəqiqləşdirməyə kömək edir.
Qan və likvor əkilməsi — törədicinin aşkarlanması və antibiotik həssaslığının qiymətləndirilməsi üçün vacibdir.
PZR testi — qanda və ya likvorda Neisseria meningitidis DNT-sini aşkarlamaq üçün istifadə oluna bilər və sürətli diaqnostikaya kömək edir.
Ümumi qan analizi və koaquloqram — leykositoz, trombositopeniya, iltihab göstəricilərinin yüksəlməsi və laxtalanma pozğunluqları qiymətləndirilir.
Müalicə prinsipləri
Meninqokokk infeksiyası təcili tibbi vəziyyətdir. Şübhə yarandıqda pasiyent gecikmədən xəstəxanaya yerləşdirilməli və müalicə həkim nəzarəti ilə başlanmalıdır.
Təcili antibakterial müalicə — invaziv meninqokokk infeksiyasına şübhə olduqda laborator cavabları gözləmədən venadaxili uyğun antibakterial müalicə başlanmalıdır. Antibiotik seçimi yaş, klinik vəziyyət, allergiya tarixi və yerli protokollar əsasında həkim tərəfindən müəyyən edilir.
Dəstəkləyici və reanimasion müalicə — meninqokoksemiya, şok, qıcolma, huş pozğunluğu və tənəffüs çatışmazlığı olan pasiyentlər intensiv terapiya şəraitində izlənməlidir. Maye balansı, qan təzyiqi, oksigenləşmə, laxtalanma göstəriciləri və orqan funksiyaları nəzarətdə saxlanılır.
Beyin ödemi və qıcolmalar — meningit zamanı beyin ödemi, qıcolma və kəllədaxili təzyiq artımı riski qiymətləndirilməli və müvafiq müalicə aparılmalıdır.
Özbaşına evdə gözləmək və gecikmək həyati təhlükəli ola bilər.
Fəsadlar
İnfeksion-toksik şok və çoxorqan çatışmazlığı — meninqokoksemiya zamanı qan təzyiqinin düşməsi, laxtalanma pozğunluğu və orqan funksiyalarının pozulması ilə inkişaf edə bilər.
Dəri və ətraf nekrozu — damarların zədələnməsi və laxtalanma pozğunluğu nəticəsində dəridə, barmaqlarda və ətraflarda qan dövranı pozula bilər. Ağır hallarda cərrahi müdaxilə tələb oluna bilər.
Waterhouse-Friderichsen sindromu — böyrəküstü vəzilərə qanaxma ilə gedən nadir, lakin çox ağır fəsaddır.
Nevroloji fəsadlar — sağ qalan pasiyentlərdə eşitmə itkisi, qıcolma, görmə pozğunluğu, inkişaf ləngiməsi və digər nevroloji problemlər yarana bilər.
Eşitmə itkisi — bakterial meningitdən sonra xüsusi diqqətlə izlənməli fəsadlardan biridir.
Profilaktika və qorunma
Vaksinasiya — meninqokokk infeksiyasından qorunmanın ən effektiv üsullarından biridir. MenACWY və MenB peyvəndləri meninqokokkun əsas seroqruplarına qarşı qorunma yarada bilər. Peyvənd ehtiyacı yaşa, risk qrupuna, səyahət planına və həkim tövsiyəsinə görə müəyyən edilir.
Yaxın təmaslıların profilaktikası — meninqokokk infeksiyası təsdiqlənmiş xəstə ilə eyni evdə yaşayan və ya sıx təmasda olan şəxslərə həkim tərəfindən qısa profilaktik antibiotik kursu təyin oluna bilər. Bu, ikinci yoluxma riskini azaltmaq üçün vacibdir.
İzolyasiya — invaziv meninqokokk infeksiyası olan xəstələr xəstəxana şəraitində izolyasiya olunmalı, antibiotik müalicəsinin başlanmasından sonra həkim göstərişinə uyğun infeksiya nəzarəti tədbirləri davam etdirilməlidir.
Gigiyena və kollektiv nəzarəti — sıx kollektivlərdə öskürək etiketi, otaqların havalandırılması və xəstə şəxslərlə yaxın təmasdan çəkinmək riskin azalmasına kömək edir.
Peyvənd məlumatı
Meninqokokk infeksiyasına qarşı müxtəlif peyvəndlər mövcuddur. MenACWY peyvəndi A, C, W və Y seroqruplarına, MenB peyvəndi isə B seroqrupuna qarşı qorunma yarada bilər.
Azərbaycanda meninqokokk peyvəndi rutin milli peyvənd təqviminə daxil olmaya bilər. Bu səbəbdən uşağın standart peyvəndlərinin tam olması onun meninqokokka qarşı qorunduğu anlamına gəlmir.
Peyvənd xüsusilə risk qruplarında, dalağı olmayan şəxslərdə, komplement çatışmazlığı olanlarda, sıx kollektivlərdə yaşayanlarda, xaricdə təhsil və ya Həcc/Ümrə kimi səfərlər planlayanlarda həkim məsləhəti ilə nəzərdən keçirilə bilər.
Azərbaycanda epidemioloji vəziyyət
Azərbaycanda meninqokokk infeksiyası əsasən sporadik hallar şəklində qeydə alına bilər. Xəstəlik daha çox qış və yaz aylarında, respirator infeksiyaların artdığı dövrdə və sıx kollektivlərdə aktuallaşa bilər. Həcc və Ümrə ziyarəti, xaricdə təhsil və sıx kollektivlərdə yaşama kimi hallarda meninqokokk peyvəndi tələbi və ya tövsiyəsi ola bilər. Basdıqda solmayan səpki və meningit əlamətləri olan xəstələrdə gecikmədən təcili tibbi yardım çağırılmalıdır.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli?
Aşağıdakı hallarda dərhal təcili tibbi yardım çağırın:
• Qızdırma fonunda basdıqda solmayan qırmızı-bənövşəyi səpkilər yaranarsa
• Yüksək qızdırma ilə birlikdə şiddətli baş ağrısı, boyun sərtliyi və qusma olarsa
• Huş qarışıqlığı, yuxululuq, sayıqlama və ya qıcolma baş verərsə
• Körpədə fasiləsiz kəskin ağlama, qidalanmadan imtina, əmgəyin qabarması və qusma olarsa
• Xəstə çox süst, solğun, soyuq ətraflı və ya təzyiqi aşağı görünürsə
• Meninqokokk infeksiyası olan şəxslə yaxın təmasdan sonra qızdırma və səpkilər yaranarsa
Risk qrupları kimlərdir?
1 yaşa qədər körpələr və 5 yaşa qədər uşaqlar15–25 yaş arası yeniyetmələr və gənclərTələbə yataqxanalarında və sıx kollektivlərdə yaşayan şəxslərHərbi xidmətə yeni çağırılmış şəxslərDalağı çıxarılmış və ya dalaq funksiyası zəif olan şəxslərKomplement sistemi çatışmazlığı olan şəxslərİmmuniteti zəifləmiş pasiyentlərMeninqokokk xəstəsi ilə yaxın təmasda olmuş şəxslər
Tibbi Məsuliyyətdən İmtinaBu portalda təqdim olunan tibbi məlumatlar yalnız ümumi maarifləndirmə məqsədi daşıyır və peşəkar diaqnoz, müalicə və ya həkim məsləhətini əvəz etmir. Hər hansı tibbi sual və ya şikayətiniz olduqda mütləq ixtisaslı həkimə müraciət edin.
İstinadlar və Mənbələr
Mənbələr bölməsi hazırlanır. Gələcək yeniləmələrdə hər məqalə üçün istifadə olunan etibarlı tibbi mənbələr ayrıca göstəriləcək.
Tez-tez verilən suallar
Meninqokokk səpkisini allergik səpkidən necə fərqləndirmək olar?+
Stəkan testi kömək edə bilər: şəffaf stəkanı səpkinin üzərinə basdıqda allergik səpkilər adətən solar, meninqokokkda olan dərialtı qansızmalar isə solmaya bilər. Qızdırma ilə birlikdə basdıqda solmayan səpki varsa, dərhal təcili yardım çağırın.
Meninqokokk daşıyıcısı nə deməkdir?+
Daşıyıcı şəxsin burun-udlağında bakteriya ola bilər, lakin özü xəstələnməyə bilər. Buna baxmayaraq, yaxın təmas zamanı bakteriyanı başqasına ötürə bilər. Xəstə ilə yaxın təmasda olanların həkim tərəfindən qiymətləndirilməsi vacibdir.
Meninqitdən sonra fəsad qala bilərmi?+
Bəli, xüsusilə müalicə gecikdikdə eşitmə itkisi, qıcolma, nevroloji pozğunluqlar və inkişaf problemləri qala bilər. Erkən diaqnoz və vaxtında antibiotik müalicəsi fəsad riskini azaldır.
Ailədə bir nəfərdə meninqokokk aşkarlanıbsa, digərləri nə etməlidir?+
Eyni evdə yaşayan və sıx təmasda olan şəxslər dərhal həkimə müraciət etməlidir. Həkim onların profilaktik antibiotik qəbuluna ehtiyacını qiymətləndirəcək. Özbaşına dərman qəbul etmək olmaz.
Uşaqlıqda vurulan adi peyvəndlər meninqokokkdan qoruyurmu?+
Xeyr. Standart uşaqlıq peyvəndlərinin tam olması meninqokokk infeksiyasına qarşı qorunma demək deyil. Meninqokokka qarşı ayrıca MenACWY və MenB kimi xüsusi peyvəndlər mövcuddur. Peyvənd ehtiyacı həkimlə müzakirə olunmalıdır.