Pedikulyoz (bitlilik)

Əsas əlamət güclü qaşınmadır. Baş bitində qaşınma daha çox baş dərisində, qulaq arxasında və boyun arxasında olur. Saç dibinə yapışmış ağ-boz rəngli yumurtalar — sirkələr görünə bilər. Bədən bitində qaşınma və xırda səpgilər daha çox paltarın bədənə sıx toxunduğu nahiyələrdə müşahidə olunur. Qasıq bitində qaşınma qasıq nahiyəsində, bəzən qoltuqaltı, saqqal, qaş və kirpiklərdə ola bilər. Qaşıma nəticəsində dəridə yara, qabıqlanma və ikincili bakterial infeksiya yarana bilər.

Baş biti əsasən saç-saça yaxın təmasla keçir. Xüsusilə uşaqlar arasında bağça, məktəb və ailə daxilində yayıla bilər. Darağın, papağın, yaylığın, saç aksesuarlarının, dəsmalın və yataq dəstinin paylaşılması yoluxma riskini artıra bilər, lakin əsas yol yaxın təmasdır. Bədən biti daha çox paltar və yataq dəsti vasitəsilə yayılır və adətən gigiyena imkanlarının məhdud olduğu şəraitdə rast gəlinir. Qasıq biti əsasən yaxın intim təmasla keçir; nadir hallarda paltar, dəsmal və yataq dəsti ilə də keçə bilər. Ev heyvanları insan bitlərini yaymır.

Diaqnoz adətən saçda, dəridə, paltar tikişlərində və ya qasıq tüklərində canlı bitin, sürfənin və ya sirkələrin görülməsi ilə qoyulur. Baş bitində yalnız boş və saç dibindən uzaqda yerləşən sirkələrin görünməsi aktiv bitlilik demək olmaya bilər. Aktiv infestasiya üçün canlı bitin tapılması daha etibarlıdır. Dəri qaşınması olan hər şəxsdə bit olmur; buna görə kəpək, allergik dermatit, qaşınma xəstəliyi, ekzema və göbələk infeksiyası ilə fərqləndirmək lazımdır.

Müalicə bitin növündən və yerləşdiyi nahiyədən asılıdır. Baş və qasıq bitində həkim və ya əczaçı məsləhəti ilə bit əleyhinə yerli vasitələr istifadə oluna bilər. Bəzi vasitələr yumurtalara zəif təsir etdiyinə görə təkrar tətbiq lazım ola bilər. Saçlar xüsusi sıx dişli daraqla daranmalı, canlı bitlər və sirkələr təmizlənməlidir. Bədən bitində çox vaxt paltar, yataq dəsti və şəxsi əşyaların düzgün yuyulması, qurudulması və gigiyena tədbirləri kifayət edir; davamlı hallarda həkim müalicə təyin edə bilər. Qasıq biti kirpik və qaşlara yayılıbsa, gözə zərər verməmək üçün müalicə yalnız həkim nəzarəti ilə aparılmalıdır. Uşaqlarda, hamilələrdə, süd verən qadınlarda və allergiyası olan şəxslərdə özbaşına kimyəvi vasitə istifadə edilməməlidir.

Ən çox rast gəlinən ağırlaşma qaşıma nəticəsində dərinin zədələnməsi və ikincili bakterial infeksiyadır. Uzun sürən hallarda yuxu pozğunluğu, əsəbilik, dəridə qalınlaşma və sosial narahatlıq yarana bilər. Bədən biti nadir, lakin ictimai səhiyyə baxımından daha vacib vəziyyətlərdən biridir; bəzi bakterial xəstəliklərin yayılmasında rol oynaya bilər. Baş biti ciddi infeksiya daşıyıcısı sayılmır və gigiyena səviyyəsinin aşağı olması ilə mütləq əlaqəli deyil.

Baş bitindən qorunmaq üçün uşaqlara daraq, papaq, yaylıq, qulaqcıq, dəsmal və saç aksesuarlarını paylaşmamağı öyrətmək lazımdır. Ailədə bir nəfərdə bit aşkar edilərsə, yaxın təmasda olan şəxslərin saçları yoxlanmalıdır. Paltar, yataq dəsti və dəsmallar isti suda yuyulmalı və yüksək temperaturda qurudulmalıdır. Yuyula bilməyən əşyalar bir müddət bağlı paketdə saxlanıla bilər. Bədən bitində əsas profilaktika müntəzəm çimmək, təmiz paltar geyinmək, paltar və yataq dəstini yumaqdır. Qasıq bitində cinsi partnyorların qiymətləndirilməsi və ehtiyac olduqda müalicəsi vacibdir.

Pedikulyoza qarşı peyvənd yoxdur. Qorunma yaxın təmasın idarə olunması, şəxsi əşyaların paylaşılmaması, ailə və kollektiv daxilində vaxtında aşkarlanma, düzgün müalicə, paltar və yataq dəstinin təmizlənməsi ilə mümkündür.

Azərbaycanda pedikulyoz ən çox uşaqlar arasında bağça, məktəb və ailə daxilində praktik problem kimi rast gəlinə bilər. Uşağı damğalamaq, saçını məcburi qırxmaq və ya məktəbdən uzun müddət uzaqlaşdırmaq düzgün yanaşma deyil. Müalicə başlanandan sonra uşaq kollektivə qayıda bilər, lakin yerli məktəb və bağça qaydaları nəzərə alınmalıdır. Qasıq biti aşkar edilən böyüklərdə cinsi partnyorların məlumatlandırılması və müayinəsi vacibdir. Ev şəraitində kerosin, benzin, neft, məişət insektisid spreyləri və heyvanlar üçün nəzərdə tutulmuş preparatlar istifadə edilməməlidir.