Pielonefrit

Yuxarı qalxan infeksiya — ən çox rast gəlinən mexanizmdir. Bakteriyalar sidik kanalından sidik kisəsinə, oradan isə sidik axarları ilə böyrəklərə qalxa bilər. Sistitdən sonra inkişaf — müalicə olunmayan və ya ağırlaşan sidik kisəsi infeksiyası pielonefritə keçə bilər. Sidik axınının pozulması — böyrək daşı, prostat böyüməsi, sidik axarı darlığı, reflüks və ya kateter bakteriyaların böyrəyə qalxmasını asanlaşdıra bilər. Qan yolu ilə yayılma — nadir hallarda bakteriyalar qandan böyrək toxumasına keçə bilər. İnsandan insana yoluxma — pielonefrit öskürək, asqırma, əl sıxma və gündəlik məişət təması ilə başqasına keçmir. Bu, adətən şəxsin öz sidik yollarında inkişaf edən infeksiyadır.

Sidik analizi — leykosit, nitrit, bakteriya, qan və protein kimi göstəricilər sidik yolu infeksiyasını dəstəkləyə bilər. Sidik əkilməsi — törədicini və antibiotik həssaslığını müəyyən etmək üçün vacibdir. Pielonefrit şübhəsində müalicədən əvvəl sidik nümunəsi götürülməsi faydalıdır. Qan analizləri — ümumi qan analizi, CRP, prokalsitonin, kreatinin, elektrolitlər və digər göstəricilər xəstəliyin ağırlığını və böyrək funksiyasını qiymətləndirməyə kömək edir. Qan kulturası — yüksək qızdırma, titrətmə, sepsis şübhəsi, hamiləlik, immunçatışmazlıq və ağır hallarda götürülə bilər. USM — böyrək daşı, hidronefroz, sidik durğunluğu, abses və struktur problemləri qiymətləndirmək üçün istifadə oluna bilər. KT müayinəsi — ağır gediş, müalicəyə cavabsızlıq, daş və ya abses şübhəsi olduqda həkim qərarı ilə aparıla bilər. Differensial diaqnoz — sistit, böyrək daşı, appendisit, xolesistit, ginekoloji infeksiyalar və bel ağrısı yaradan digər səbəblər nəzərə alınmalıdır.

Pielonefritin müalicəsi həkim nəzarəti ilə aparılmalıdır. Müalicə xəstəliyin ağırlığına, pasiyentin yaşına, hamiləlik statusuna, böyrək funksiyasına, yanaşı xəstəliklərə və sidik kulturası nəticələrinə görə seçilir. Antibakterial müalicə — pielonefrit bakterial infeksiya olduğu üçün uyğun antibiotik tələb edir. Antibiotik seçimi yerli davamlılıq, allergiya, böyrək funksiyası və əkilmə nəticələrinə əsasən həkim tərəfindən müəyyən edilməlidir. Maye dəstəyi — susuzlaşma, qızdırma və qusma varsa, maye qəbulu vacibdir. Ağır hallarda venadaxili maye lazım ola bilər. Ağır və ya riskli hallar — yüksək qızdırma, qusma, hamiləlik, yaşlılıq, şəkərli diabet, immunçatışmazlıq, böyrək daşı, tək böyrək, sepsis şübhəsi və ya ağızdan dərman qəbul edə bilməmə varsa, xəstəxana müalicəsi tələb oluna bilər. Sidik axınının bərpası — daş, tıxanma və ya sidik durğunluğu varsa, yalnız antibiotik kifayət etməyə bilər; uroloji müdaxilə lazım ola bilər. Müalicəni yarımçıq dayandırmaq, özbaşına antibiotik başlamaq və ya əvvəlki reseptdən qalan dərmanlardan istifadə etmək düzgün deyil.

Sepsis — bakteriyalar qana keçdikdə təzyiq düşməsi, huş pozğunluğu və çoxorqan zədələnməsi ilə ağır sistem infeksiya yarana bilər. Böyrək absesi — böyrək toxumasında irinli ocaq formalaşa bilər və əlavə müdaxilə tələb edə bilər. Emfizematoz pielonefrit — xüsusilə şəkərli diabeti olanlarda qaz əmələ gətirən ağır böyrək infeksiyası inkişaf edə bilər. Böyrək funksiyasının pozulması — ağır və ya təkrarlayan infeksiyalar böyrək funksiyasını zəiflədə bilər. Obstruktiv pielonefrit — daş və ya tıxanma fonunda yaranan pielonefrit təcili uroloji vəziyyət hesab olunur. Hamiləlik ağırlaşmaları — hamilələrdə pielonefrit vaxtından əvvəl doğuş, ağır infeksiya və hospitalizasiya riski yarada bilər. Təkrarlayan sidik yolu infeksiyaları — səbəb aradan qaldırılmadıqda infeksiya təkrar edə bilər.

Maye qəbulu — kifayət qədər maye qəbul etmək sidik yollarının yuyulmasına və sidiyin durğunluğunun azalmasına kömək edə bilər. Sidiyi saxlamamaq — sidik kisəsini uzun müddət dolu saxlamaq sidik yolu infeksiyası riskini artıra bilər. Gigiyena — xüsusilə qadınlarda intim gigiyena düzgün aparılmalı, tualetdən sonra öndən arxaya doğru təmizlənmə tövsiyə olunur. Cinsi əlaqədən sonra sidik ifrazı — təkrarlayan sidik yolu infeksiyası olan qadınlarda faydalı ola bilər. Sidik yolu problemlərinin müalicəsi — böyrək daşı, prostat böyüməsi, sidik axını pozğunluğu və reflüks kimi hallar həkim tərəfindən qiymətləndirilməlidir. Kateter gigiyenası — sidik kateteri yalnız ehtiyac olduqda istifadə edilməli, steril qaydalara əməl olunmalı və mümkün qədər tez çıxarılmalıdır. Təkrarlayan infeksiyalar — tez-tez sidik yolu infeksiyası keçirən şəxslərdə səbəb araşdırılmalı və fərdi profilaktika planı həkim tərəfindən qurulmalıdır.

Pielonefritə qarşı gündəlik istifadə olunan xüsusi peyvənd mövcud deyil. Qorunma əsasən sidik yolu infeksiyalarının vaxtında müalicəsi, kifayət qədər maye qəbulu, sidiyi saxlamamaq, intim gigiyena, kateterlərin düzgün istifadəsi və daş, prostat böyüməsi, reflüks kimi risk faktorlarının həkim tərəfindən idarə olunmasına əsaslanır.

Azərbaycanda pielonefrit çox vaxt sidik yolu infeksiyası əlamətlərinə gec yanaşma, özbaşına antibiotik istifadəsi və sidik əkilməsi verilmədən müalicəyə başlamaqla əlaqəli olaraq gecikmiş diaqnoz ala bilər. Xüsusilə qadınlarda təkrarlayan sistit, hamilələrdə sidik yolu infeksiyası, yaşlılarda qızdırmasız halsızlıq və diabetli pasiyentlərdə böyrək infeksiyası daha diqqətlə qiymətləndirilməlidir. Qızdırma və bel ağrısı olan pasiyentdə sadəcə “soyuqdəymə” və ya “bel tutulması” kimi gözləmək təhlükəli ola bilər.