Pnevmosist pnevmoniyası (PCP)

Əsas əlamətlər tədricən artan təngnəfəslik, quru öskürək, qızdırma, sinədə sıxılma və ya ağrı, halsızlıq, gecə tərləməsi və fiziki aktivlik zamanı nəfəs darlığıdır. Bəzi insanlarda iştahasızlıq, arıqlama və ümumi zəiflik də müşahidə oluna bilər. HIV infeksiyası olan şəxslərdə əlamətlər çox vaxt günlər və ya həftələr ərzində yavaş-yavaş artır. Transplantasiya keçirmiş, onkoloji xəstəliyi olan və ya immunosupressiv müalicə alan şəxslərdə isə xəstəlik daha sürətli və ağır gediş göstərə bilər.

Pneumocystis jirovecii insandan insana hava-damcı yolu ilə keçə bilər. Lakin xəstəlik əsasən immuniteti zəif olan şəxslərdə inkişaf edir. Sağlam insanlar bu mikroorqanizmlə qarşılaşsalar da, adətən ağır xəstələnmirlər. Risk HIV infeksiyası olanlarda, transplantasiya alıcılarında, onkoloji və hematoloji xəstələrdə, uzun müddət kortikosteroid və ya digər immunosupressiv dərman qəbul edənlərdə daha yüksəkdir.

Diaqnoz klinik əlamətlər, risk faktorları, qanda oksigen səviyyəsinin — saturasiyanın — qiymətləndirilməsi, qan analizləri, döş qəfəsinin rentgenoqrafiyası və ya kompüter tomoqrafiyası, həmçinin bəlğəm və ya bronxoskopiya zamanı götürülən materialda Pneumocystis jirovecii-nin aşkarlanması əsasında qoyulur. PCR və xüsusi boyama üsulları daha faydalıdır, lakin hər yerdə əlçatan olmaya bilər. Qanda beta-D-qlükan testi diaqnozu dəstəkləyə bilər, ancaq təkbaşına qəti diaqnoz üçün kifayət etmir.

PCP özbaşına müalicə olunmamalıdır. Müalicə yalnız həkim nəzarətində aparılmalıdır. Xəstəliyin ağırlığından asılı olaraq müalicə ambulator və ya xəstəxana şəraitində təşkil edilə bilər. Əsas yanaşma pnevmosistə qarşı təsirli dərman müalicəsi, qanda oksigen səviyyəsinin — saturasiyanın — izlənməsi, ehtiyac olduqda oksigen dəstəyi, maye balansının qorunması və ağır hallarda reanimasion dəstəkdir. Saturasiyanın azalması olan xəstələrdə həkim əlavə iltihabəleyhinə müalicə də təyin edə bilər. Dərman seçimi xəstənin allergiya tarixi, böyrək funksiyası, hamiləlik vəziyyəti, yanaşı xəstəlikləri və immunosupressiyanın səbəbinə görə fərqlənir.

Ağırlaşmalara kəskin tənəffüs çatışmazlığı, qanda oksigen səviyyəsinin — saturasiyanın — kəskin azalması, pnevmotoraks, reanimasiya ehtiyacı və ölüm riski daxildir. HIV infeksiyası olmayan immunosupressiv xəstələrdə gediş daha sürətli və ağır ola bilər.

Əsas qorunma yolu risk qrupuna daxil olan şəxslərin həkim nəzarətində olması və ehtiyac olduqda profilaktik dərman qəbul etməsidir. HIV infeksiyası olan şəxslərdə CD4 hüceyrələrinin ciddi azalması, transplantasiya, bəzi onkoloji müalicələr və uzunmüddətli güclü immunosupressiya zamanı həkim profilaktika təyin edə bilər. Xəstəxanalarda ağır immunosupressiv xəstələrin eyni hava mühitində uzunmüddətli və yaxın təmasına ehtiyatla yanaşılmalıdır.

PCP-yə qarşı peyvənd yoxdur. Qorunmanın əsas yolu risk qruplarının vaxtında tanınması, immunosupressiyanın düzgün idarə olunması, HIV infeksiyasında antiretrovirus müalicəyə riayət edilməsi və həkim göstərişi olduqda profilaktik dərman qəbuludur.

Azərbaycanda PCP daha çox HIV infeksiyası gec aşkarlanan şəxslərdə, hematoloji-onkoloji xəstələrdə, transplantasiya alıcılarında və uzunmüddətli immunosupressiv müalicə alanlarda nəzərə alınmalıdır. Kompüter tomoqrafiyası, bronxoskopiya, PCR və beta-D-qlükan testi hər müəssisədə əlçatan olmaya bilər. Belə hallarda risk faktorları, klinik gediş, qanda oksigen səviyyəsi — saturasiya — və radioloji görüntü birlikdə qiymətləndirilməlidir. PCP COVID-19, vərəm, bakterial pnevmoniya, sitomeqalovirus pnevmoniyası və dərman mənşəli pnevmonitlə qarışa bilər.