Qızılca (Measles)

Hava-damcı yolu — xəstə şəxs öskürdükdə, asqırdıqda və ya danışdıqda yayılan tənəffüs damcıları vasitəsilə yoluxma baş verə bilər. Aerozol yolu — qızılca virusu havada və qapalı mühitdə müəyyən müddət qala bildiyi üçün xəstə şəxs otaqdan çıxdıqdan sonra belə peyvənd olunmamış və immuniteti olmayan şəxslər yoluxa bilər. Yüksək yoluxuculuq — qızılca çox yoluxucu infeksiyadır. İmmuniteti olmayan şəxslərdə xəstə ilə eyni qapalı mühitdə olmaq yoluxma riskini ciddi artırır.

Klinik diaqnostika — yüksək qızdırma, öskürək, burun axması, konyunktivit, Koplik ləkələri və səpkilərin üzdən başlayaraq bədənə mərhələli yayılması qızılca şübhəsi yaradır. Seroloji testlər — qanda qızılca virusuna qarşı spesifik IgM anticisimlərinin aşkarlanması kəskin infeksiyanı dəstəkləyir. IgG isə keçmiş infeksiya və ya peyvənddən sonra yaranmış immuniteti göstərə bilər. PZR testi — burun-udlaq yaxması, sidik və ya qan nümunəsində qızılca virusunun RNT-sini aşkar etmək üçün istifadə oluna bilər. Xəstəliyin erkən mərhələsində faydalıdır. Ümumi qan analizi — leykopeniya, limfopeniya və bəzi hallarda trombositopeniya kimi virus infeksiyasına uyğun dəyişikliklər müşahidə oluna bilər.

Qızılca üçün virusu birbaşa məhv edən spesifik antiviral müalicə yoxdur. Müalicə əsasən dəstəkləyici, simptomatik və ağırlaşmaların qarşısının alınmasına yönəlir. İstirahət və maye qəbulu — kəskin dövrdə istirahət, kifayət qədər maye qəbulu, otağın havalandırılması və uşağın ümumi vəziyyətinin izlənməsi vacibdir. A vitamini — ÜST tövsiyələrinə görə qızılca diaqnozu qoyulan uşaqlarda, xüsusilə ağır gediş və qidalanma çatışmazlığı riski olduqda, A vitamini həkim nəzarəti ilə təyin oluna bilər. Bu, göz və respirator ağırlaşmaların riskini azaltmağa kömək edir. Qızdırma və ağrı — narahatlıq olduqda həkim məsləhəti ilə uyğun hərarətsalıcı və ağrıkəsici vasitələr istifadə edilə bilər. Uşaqlarda aspirin tərkibli preparatlardan istifadə edilməməlidir. Antibiotiklər — qızılca virus infeksiyasıdır və antibiotiklər virusu müalicə etmir. Antibiotik yalnız həkim tərəfindən ikincili bakterial ağırlaşma, məsələn otit və ya bakterial pnevmoniya ehtimalı olduqda təyin edilməlidir.

Pnevmoniya — qızılcanın ən ciddi ağırlaşmalarından biridir və həm virusun özü, həm də ikincili bakterial infeksiya ilə bağlı inkişaf edə bilər. Kəskin ensefalit — nadir, lakin ciddi fəsaddır; qıcolma, huşun pozulması və nevroloji ağırlaşmalarla gedə bilər. SSPE — qızılcadan illər sonra inkişaf edə bilən çox nadir, lakin ağır gecikmiş nevroloji fəsaddır. Otit — orta qulaq iltihabı uşaqlarda tez rast gəlinən ağırlaşmalardan biridir və qulaq ağrısı, eşitmə azalması və irinli ifrazatla özünü göstərə bilər. Göz ağırlaşmaları — xüsusilə A vitamini çatışmazlığı olan uşaqlarda keratit, buynuz qişa zədələnməsi və görmə problemləri yarana bilər.

Vaksinasiya — qızılcadan qorunmanın ən effektiv yoludur. Azərbaycanda QPM peyvəndi Milli Profilaktik Peyvəndlər Təqviminə daxildir və uşaqlara dövlət hesabına vurulur: • 1 yaşında — 1-ci doza • 6 yaşında — 2-ci doza Təmasdan sonra peyvənd — peyvənd olunmamış şəxs qızılca xəstəsi ilə təmasda olubsa, ilk 72 saat ərzində QPM peyvəndi xəstəliyin qarşısını ala və ya gedişini yüngülləşdirə bilər. Bu barədə qərar həkim tərəfindən verilməlidir. İmmunoqlobulin profilaktikası — peyvənd vurulması uyğun olmayan yüksək riskli şəxslərdə, məsələn körpələrdə, hamilələrdə və ağır immunçatışmazlığı olanlarda, təmasdan sonra ilk günlərdə immunoqlobulin profilaktikası nəzərdən keçirilə bilər. İzolyasiya — qızılcalı şəxs səpkilər başladıqdan sonra ən azı 4 gün kollektivdən uzaq saxlanılmalıdır. İmmuniteti zəif şəxslərdə bu müddət daha uzun ola bilər.

Qızılcaya qarşı peyvənd QPM kombinə olunmuş peyvəndinin tərkibində tətbiq edilir. Bu peyvənd qızılca, parotit və məxmərəyə qarşı qorunma yaradır. Azərbaycanda Milli Profilaktik Peyvəndlər Təqviminə əsasən QPM peyvəndi 1 və 6 yaşlarında vurulur. İki doza QPM peyvəndi qızılcaya qarşı yüksək qoruyuculuq yaradır. Canlı zəiflədilmiş peyvənd olduğu üçün hamilə qadınlara və ağır immunçatışmazlığı olan bəzi şəxslərə vurulmur. Peyvənd statusu məlum olmayan və qızılca ilə təmasda olmuş şəxslər həkimlə məsləhətləşməlidir.

Azərbaycanda qızılca əsasən peyvənd olunmamış və ya natamam peyvəndlənmiş şəxslər arasında alovlanmalar şəklində müşahidə oluna bilər. Peyvənddən imtina və immunizasiya boşluqları kollektivlərdə yayılma riskini artırır. Qızılca şübhəsi olan uşaqların bağça, məktəb və digər kollektivlərə aparılmaması, həkimə məlumat verilməsi və peyvənd statusunun yoxlanılması vacibdir.