Rotavirus infeksiyası

Fekal-oral yol — əsas yoluxma mexanizmidir. Virus xəstə uşağın nəcisi ilə xaric olur və gigiyena qaydalarına əməl edilmədikdə əllər vasitəsilə ətrafa yayıla bilər. Təmas-məişət yolu — bez dəyişdikdən sonra əllərin yuyulmaması, çirklənmiş oyuncaqlar, qapı tutacaqları, masa səthləri və qab-qacaq vasitəsilə yoluxma mümkündür. Xarici mühitdə davamlılıq — rotavirus səthlərdə və əşyalarda müəyyən müddət qala bilər. Bu səbəbdən uşaq kollektivlərində sürətlə yayıla bilər. Su və qida yolu — çirklənmiş suyun içilməsi və ya yaxşı yuyulmamış qidaların qəbulu ilə yoluxma mümkündür.

Klinik qiymətləndirmə — qəfil başlayan qusma, sulu qansız ishal, qızdırma və uşaq kollektivində oxşar hallar rotavirus qastroenteriti ehtimalını artırır. Nəcisdə sürətli antigen testi — nəcis nümunəsində rotavirus antigenlərini qısa müddətdə aşkar edən praktik diaqnostik üsuldur. PZR testi — nəcisdə rotavirusun genetik materialını daha həssas şəkildə aşkar etmək üçün istifadə oluna bilər, xüsusilə epidemioloji araşdırmalarda və ağır hallarda faydalıdır. Qan və biokimyəvi analizlər — susuzlaşma, elektrolit pozğunluğu və böyrək funksiyasının qiymətləndirilməsi üçün ağır hallarda yoxlanıla bilər.

Rotavirus infeksiyasında əsas müalicə itirilmiş maye və duzların bərpasıdır. Müalicə uşağın yaşına, susuzlaşma dərəcəsinə və ümumi vəziyyətinə görə həkim tərəfindən qiymətləndirilməlidir. Oral rehidratasiya — müalicənin əsasını təşkil edir. Uşağa xüsusi oral rehidratasiya məhlulları az-az və tez-tez verilməlidir. Qusma varsa, maye birdən çox miqdarda deyil, hər 5–10 dəqiqədən bir kiçik qaşıqlarla verilməlidir. Venadaxili maye — uşaq verilən mayeni davamlı qusursa, çox süstdürsə, sidik ifrazı azalıbsa və ya orta-ağır/ağır susuzlaşma əlamətləri varsa, xəstəxanada venadaxili maye müalicəsi tələb oluna bilər. Qidalanma — ana südü kəsilməməlidir. Yaşa uyğun yüngül qidalar davam etdirilə bilər. Çox yağlı, çox şirin qidalar, qazlı içkilər və hazır şirələr ishalı artıra bilər. Antibiotiklər — rotavirus virus infeksiyasıdır və antibiotiklər viruslara təsir etmir. Antibiotik yalnız həkim bakterial infeksiya ehtimalı görərsə təyin edilə bilər. İshal kəsici dərmanlar — xüsusilə körpələrdə və kiçik uşaqlarda həkim məsləhəti olmadan istifadə edilməməlidir. Əsas məqsəd ishalı zorla dayandırmaq deyil, maye və elektrolit itkisini vaxtında bərpa etməkdir.

Dehidratasiya — rotavirusun ən vacib ağırlaşmasıdır. Su və elektrolit itkisi vaxtında bərpa olunmadıqda uşağın vəziyyəti sürətlə pisləşə bilər. Hipovolemik şok — ağır maye itkisi nəticəsində qan dövranı pozula və təcili reanimasion yardım tələb oluna bilər. Kəskin böyrək zədələnməsi — susuzlaşma fonunda sidik ifrazı azala və böyrək funksiyası pozula bilər. Elektrolit pozğunluğu — natrium və kalium balansının pozulması halsızlıq, qıcolma və ürək ritm problemlərinə səbəb ola bilər. Qıcolma — yüksək qızdırma və ya elektrolit pozğunluğu fonunda bəzi uşaqlarda qıcolma yarana bilər.

Oral vaksinasiya — rotavirusun ağır ishal və hospitalizasiya riskini azaltmaq üçün ən effektiv spesifik profilaktika üsuludur. Peyvənd iynə şəklində deyil, ağızdan damcı formasında verilir. Əl gigiyenası — uşağın bezini dəyişdikdən, tualetdən istifadə etdikdən və yemək hazırlamazdan əvvəl əllər sabunla ən azı 20 saniyə yuyulmalıdır. Oyuncaqlar və səthlər — uşaq bağçalarında və evdə tez-tez toxunulan səthlər, oyuncaqlar və masa üstləri mütəmadi təmizlənməlidir. Xəstə uşağın kollektivdən uzaq saxlanılması — qusma və ishal olan uşaq bağçaya və məktəbə göndərilməməli, əlamətlər tam yaxşılaşana qədər evdə saxlanılmalıdır. Ana südü — ana südü ilə qidalanma körpələrdə bağırsaq infeksiyalarının daha yüngül keçməsinə kömək edə bilər.

Rotavirus peyvəndi canlı zəiflədilmiş oral peyvənddir və uşağın ağzına damcı şəklində verilir. Peyvəndin əsas məqsədi ağır ishal, susuzlaşma və xəstəxanaya yatış riskini azaltmaqdır. Rotavirus peyvəndlərinin tətbiq sxemi istifadə olunan preparatdan asılı olaraq 2 və ya 3 dozadan ibarət ola bilər. Bu peyvəndin yaş məhdudiyyəti var: ilk doza körpəlik dövrünün ilk aylarında başlanmalı və bütün dozalar müəyyən yaş həddinə qədər tamamlanmalıdır. Dəqiq vaxt və uyğunluq pediatr tərəfindən müəyyən edilməlidir. Peyvənd uşağı rotavirusdan 100% qorumasaya da, xəstəliyin ağır keçməsi və susuzlaşma riskini əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilər.

Azərbaycanda rotavirus infeksiyası xüsusilə payız, qış və erkən yaz aylarında uşaqlarda kəskin qusma və sulu ishal səbəbi kimi rast gəlinir. Xəstəlik çox vaxt “mədə-bağırsaq qripi” və ya “qida zəhərlənməsi” kimi qəbul edilir. Valideynlərin ishal zamanı özbaşına antibiotik və ishal kəsici preparatlardan istifadə etməsi uşağın vəziyyətini ağırlaşdıra bilər. Əsas təhlükə ishalın özü deyil, susuzlaşmadır. Buna görə erkən oral rehidratasiya və susuzlaşma əlamətlərinin vaxtında tanınması vacibdir.