Respirator Sinsitial Virus (RSV)

Hava-damcı yolu — xəstə şəxs öskürdükdə, asqırdıqda və ya danışdıqda tənəffüs damcıları vasitəsilə virus ətrafa yayıla bilər. Kontakt yolu — RSV səthlərdə və əllərdə müəyyən müddət qala bilir. Virusla çirklənmiş oyuncaqlara, masa səthlərinə, qapı tutacaqlarına toxunduqdan sonra əllərin ağız, burun və gözə aparılması yoluxmaya səbəb ola bilər. Yaxın təmas — körpəni öpmək, qucaqlamaq, eyni qab-qacaq və dəsmaldan istifadə etmək yoluxma riskini artırır. Kollektiv mühit — uşaq bağçaları, məktəblər, xəstəxanalar, qocalar evləri və sıx qapalı məkanlarda virus daha asan yayıla bilər.

Klinik diaqnostika — RSV mövsümündə körpədə burun axmasından sonra xışıltılı nəfəs, öskürək, döş qəfəsinin içəri çəkilməsi və qidalanmanın azalması bronxiolit ehtimalını artırır. Sürətli RSV antigen testi — burun-udlaq nümunəsində RSV antigenlərini qısa müddətdə aşkar etmək üçün istifadə oluna bilər. PZR testi — burun-udlaq yaxmasında RSV RNT-sini daha həssas şəkildə aşkarlamaq üçün istifadə olunur. Xüsusilə ağır, atipik, xəstəxana və immunçatışmazlığı olan pasiyentlərdə faydalı ola bilər. Pulseoksimetriya — qanda oksigen saturasiyasının ölçülməsi xəstənin vəziyyətini və hospitalizasiya ehtiyacını qiymətləndirmək üçün vacibdir. Döş qəfəsinin rentgeni — hər xəstəyə rutin lazım deyil. Ağır gediş, pnevmoniya şübhəsi, atipik klinika və ya müalicəyə baxmayaraq pisləşmə olduqda həkim qərarı ilə aparıla bilər.

RSV infeksiyasında müalicə əsasən simptomatik və dəstəkləyicidir. Spesifik antiviral müalicə gündəlik praktikada əksər uşaqlar üçün rutin istifadə olunmur. Burun tənəffüsünün açılması — körpələrdə burun tutulması qidalanmanı və nəfəsalmanı çətinləşdirə bilər. Burun boşluğunun fizioloji məhlulla yumşaldılması və ehtiyac olduqda seliyin ehtiyatla təmizlənməsi faydalı ola bilər. Maye qəbulu — uşaq az yeyir, az sidik ifraz edir və süstləşirsə, susuzlaşma riski yaranır. Ağır hallarda xəstəxanada venadaxili maye və ya zondla qidalanma lazım ola bilər. Oksigen və tənəffüs dəstəyi — oksigen saturasiyası aşağı olan, döş qəfəsi içəri çəkilən və ya nəfəs darlığı olan uşaqlarda xəstəxana şəraitində oksigen, yüksək axımlı oksigen və nadir hallarda süni tənəffüs dəstəyi tələb oluna bilər. Antibiotiklər — RSV virus infeksiyasıdır və antibiotiklər viruslara təsir etmir. Antibiotik yalnız həkim tərəfindən ikincili bakterial infeksiya ehtimalı olduqda təyin edilməlidir. Öskürək kəsici və bəlğəmgətirici dərmanlar — xüsusilə kiçik uşaqlarda həkim məsləhəti olmadan istifadə edilməməlidir. Bu preparatlar bəzi hallarda seliyi artıraraq və ya öskürək refleksini zəiflədərək vəziyyəti pisləşdirə bilər.

Kəskin tənəffüs çatışmazlığı — kiçik bronxların selik və ödemlə daralması nəticəsində oksigen çatışmazlığı inkişaf edə bilər. Bronxiolit — xüsusilə körpələrdə RSV-nin ən xarakterik alt tənəffüs yolu zədələnmələrindən biridir. Pnevmoniya — virusun özü və ya sonradan qoşulan bakterial infeksiya nəticəsində inkişaf edə bilər. Otit — uşaqlarda orta qulaq iltihabı RSV infeksiyasından sonra yarana bilər. Susuzlaşma — təngnəfəslik, qidalanmadan imtina və qusma nəticəsində körpələrdə maye çatışmazlığı inkişaf edə bilər. Təkrarlayan xışıltı — ağır RSV bronxioliti keçirmiş bəzi uşaqlarda sonrakı illərdə respirator infeksiyalar zamanı xışıltı və bronx hiperreaktivliyi müşahidə oluna bilər.

Əl gigiyenası — körpəyə toxunmazdan, onu qidalandırmazdan və bezini dəyişməzdən əvvəl əllər sabunla ən azı 20 saniyə yuyulmalıdır. Xəstə şəxslərlə təmasdan qorunma — RSV mövsümündə burun axması, öskürək və qızdırması olan şəxslər körpələrə yaxınlaşmamalı və onları öpməməlidir. Səthlərin təmizlənməsi — oyuncaqlar, masa səthləri, qapı tutacaqları və tez-tez toxunulan əşyalar mütəmadi təmizlənməlidir. Otaqların havalandırılması — qapalı məkanlar tez-tez havalandırılmalı, körpələr sıx və havasız yerlərdən mümkün qədər uzaq saxlanılmalıdır. Passiv immunizasiya — yüksək riskli körpələrdə RSV-yə qarşı monoklonal anticisim preparatları həkim tərəfindən mövsümi profilaktika üçün nəzərdən keçirilə bilər. Hamiləlikdə RSV peyvəndi — bəzi ölkələrdə hamiləliyin son dövründə anaya RSV peyvəndi tətbiq edilərək körpənin həyatının ilk aylarında qorunmasına kömək edilir. Uyğunluq və əlçatanlıq həkimlə dəqiqləşdirilməlidir.

RSV-dən qorunmaq üçün bir neçə profilaktik yanaşma mövcuddur. Yüksək riskli körpələrdə monoklonal anticisimlər RSV mövsümündə ağır xəstəlik və hospitalizasiya riskini azaltmaq üçün istifadə oluna bilər. Bəzi ölkələrdə hamiləlik dövründə RSV peyvəndi tətbiq olunur. Bu zaman anada yaranan anticisimlər plasenta vasitəsilə körpəyə keçərək doğuşdan sonrakı ilk aylarda qorunmaya kömək edir. Yaşlı şəxslər üçün də bəzi ölkələrdə RSV peyvəndləri mövcuddur. Peyvənd və anticisim preparatlarının əlçatanlığı, uyğunluğu və tətbiq qaydası ölkəyə və həkim tövsiyəsinə görə dəyişə bilər.

Azərbaycanda RSV infeksiyası daha çox payız-qış mövsümündə, xüsusilə noyabr-mart aylarında körpələrdə bronxiolit və tənəffüs çətinliyi səbəbi kimi aktuallaşır. Xəstəlik çox vaxt “adi soyuqdəymə” və ya “xışıltılı öskürək” kimi qiymətləndirilir. Valideynlərin həkim məsləhəti olmadan antibiotik, öskürək kəsici və bəlğəmgətirici şərbətlərdən istifadə etməsi vəziyyəti çətinləşdirə bilər. Körpədə döş qəfəsinin içəri çəkilməsi, göyərmə, qidalanmadan imtina və apnoe kimi əlamətlər olduqda gecikmədən tibbi yardım lazımdır.