Strongiloidoz

Dəri vasitəsilə yoluxma — əsas yoluxma yoludur. Yoluxucu sürfələr çirklənmiş nəm torpaqda ola bilər və çılpaq ayaqla gəzdikdə və ya torpaqla qorunmasız təmas zamanı dəridən orqanizmə daxil ola bilər. Autoinfeksiya — Strongyloides-in mühüm xüsusiyyətidir. Bağırsaqda yaranan sürfələr bədəni tərk etmədən yenidən yoluxucu formaya keçə, bağırsaq divarından və ya anal nahiyə dərisindən keçərək qan dövranına daxil ola bilər. Bu səbəbdən infeksiya uzun illər davam edə bilər. Sanitariya şəraiti — açıq sahədə defekasiya, kanalizasiya sisteminin zəif olması və torpağın insan nəcisi ilə çirklənməsi yoluxma riskini artırır. Transplantasiya yolu — nadir hallarda gizli strongiloidozu olan donordan orqan köçürülməsi ilə yoluxma mümkündür. Adi məişət təması — əl sıxmaq, eyni qabdan yemək, öskürək və ya asqırmaqla strongiloidoz ötürülmür.

Nəcisin mikroskopik müayinəsi — strongiloidozda nəcisdə adətən yumurta deyil, sürfələr axtarılır. Sürfələrin ifrazı fasiləli ola bildiyi üçün tək mənfi nəcis analizi xəstəliyi tam istisna etmir. Təkrar nəcis müayinələri — diaqnostik dəqiqliyi artırmaq üçün fərqli günlərdə bir neçə nəcis nümunəsinin yoxlanılması lazım ola bilər. Xüsusi parazitoloji üsullar — bəzi laboratoriyalarda sürfələrin aşkarlanmasını artıran xüsusi konsentrasiya və kultura metodları istifadə oluna bilər. Anti-Strongyloides IgG — xroniki və gizli strongiloidozun skrininqində faydalı seroloji testdir. Nəticə klinik vəziyyət və immun statusla birlikdə qiymətləndirilməlidir. Endoskopik nümunə — ağır və diaqnozu çətin hallarda onikibarmaq bağırsaqdan götürülən nümunə müayinə oluna bilər. Eozinofiliya — ümumi qan analizində eozinofillərin artması strongiloidozu düşündürə bilər. Lakin immuniteti zəif olan və ya kortikosteroid qəbul edən şəxslərdə eozinofiliya olmaya bilər; normal eozinofil göstəricisi diaqnozu istisna etmir.

Strongiloidozun müalicəsi həkim — infeksionist, parazitoloq və ya müvafiq mütəxəssis nəzarəti ilə aparılmalıdır. Müalicə xəstəliyin formasından, immun vəziyyətdən və ağırlaşma riskindən asılıdır. Spesifik antiparazitar müalicə: Strongiloidoz üçün uyğun antiparazitar preparat həkim tərəfindən seçilir. Müalicə sxemi pasiyentin çəkisi, immun vəziyyəti və xəstəliyin ağırlığına görə müəyyən edilir. Alternativ müalicə: əsas preparat əlçatan olmadıqda və ya əks-göstəriş olduqda həkim başqa antiparazitar yanaşma seçə bilər. Effektivlik müalicədən sonra izlənməlidir. Hiperinfeksiya sindromu: ağır hallarda xəstəxana və bəzən reanimasiya şəraitində müalicə tələb olunur. Antiparazitar müalicə ilə yanaşı, sepsis, tənəffüs çatışmazlığı və çoxorqan zədələnməsi kimi ağırlaşmalar intensiv şəkildə idarə edilməlidir. İmmunsupressiyanın qiymətləndirilməsi: mümkündürsə, immuniteti zəiflədən dərmanların dozası və davamı müalicə edən həkimlər tərəfindən yenidən qiymətləndirilməlidir. Müalicədən sonra nəzarət: parazitin tam aradan qalxdığını qiymətləndirmək üçün nəcis müayinələri və ya seroloji izləm həkim tərəfindən planlaşdırıla bilər.

Hiperinfeksiya sindromu — autoinfeksiya dövrünün sürətlənməsi nəticəsində sürfələrin bağırsaq və ağciyərlərdən kütləvi keçməsi ilə ağır klinik vəziyyət yarana bilər. Yayılmış strongiloidoz — sürfələr adi həyat dövründən kənara çıxaraq beyin qişaları, qaraciyər, ürək, göz və digər orqanlara yayıla bilər. Qram-mənfi sepsis — sürfələrin bağırsaqdan keçməsi zamanı bağırsaq bakteriyalarının qana keçməsi nəticəsində ağır sepsis və septik şok inkişaf edə bilər. Meningit — bağırsaq bakteriyalarının və ya parazitar yayılmanın iştirakı ilə ağır meningit yarana bilər. Malabsorbsiya və arıqlama — xroniki bağırsaq zədələnməsi qida maddələrinin sorulmasını poza, arıqlama və vitamin çatışmazlığına səbəb ola bilər.

Torpaqla təmasdan qorunma — riskli ərazilərdə çılpaq ayaqla gəzməmək, torpaq üzərində birbaşa oturmamaq və işləyərkən qoruyucu ayaqqabı geyinmək vacibdir. Peşəkar qorunma — bağ, təsərrüfat və torpaq işləri zamanı rezin çəkmə və əlcək istifadə edilməlidir. Sanitariya qaydaları — açıq sahədə defekasiyadan çəkinmək, kanalizasiya və tullantı sularının torpağa qarışmasının qarşısını almaq yoluxma riskini azaldır. İmmunsupressiv müalicədən əvvəl skrininq — kortikosteroid, bioloji müalicə, kimyaterapiya və ya transplantasiya öncəsi risk faktorları olan şəxslərdə Strongyloides üçün müayinə həkim tərəfindən nəzərdən keçirilməlidir. Riskli pasiyentlərdə müalicə — skrininq müsbət olarsa, immuniteti zəiflədən müalicəyə başlamazdan əvvəl antiparazitar müalicə həkim nəzarəti ilə aparılmalıdır.

Strongyloides stercoralis parazitinə qarşı qoruyucu peyvənd mövcud deyil. Qorunma torpaqla təmas zamanı ayaqqabı və əlcəkdən istifadə, sanitariya qaydalarına əməl etmək, açıq defekasiyadan çəkinmək və immuniteti zəiflədən müalicədən əvvəl riskli şəxslərdə skrininq aparılmasına əsaslanır.

Azərbaycanda strongiloidoz kütləvi yayılmış helmintoz hesab edilməsə də, rütubətli və isti iqlimli bölgələrdə, suvarılan torpaq sahələrində və sanitariya şəraiti zəif olan yerlərdə sporadik hallar mümkün ola bilər. Xəstəlik xroniki və gizli gedə bildiyi üçün diaqnoz gecikə bilər. Xüsusilə kortikosteroid, bioloji müalicə, kimyaterapiya və ya transplantasiya öncəsi risk faktorları olan şəxslərdə strongiloidozun nəzərə alınması vacibdir.