Suçiçəyi (Varicella)

Hava-damcı yolu — xəstə şəxs danışarkən, öskürərkən və ya asqırarkən virus tənəffüs damcıları ilə ətrafa yayıla bilər. Aerozol yolu — virus qapalı mühitdə hava axını ilə yayıla və immuniteti olmayan şəxsləri yoluxdura bilər. Birbaşa təmas — dəridəki suluqların mayesi ilə təmas zamanı yoluxma mümkündür. Transplasentar yol — hamilə qadın suçiçəyinə yoluxduqda virus bəzi hallarda plasenta vasitəsilə dölə keçə bilər və anadangəlmə suçiçəyi sindromu riski yarada bilər.

Klinik diaqnostika — gövdə və başın tüklü hissəsindən başlayan, qaşınan, müxtəlif mərhələlərdə olan suluq səpkilər suçiçəyi üçün xarakterikdir və çox vaxt diaqnoz klinik müayinə ilə qoyulur. PZR testi — suluq mayesindən və ya qartmaqdan götürülən nümunədə Varicella-Zoster virusunun DNT-sini aşkar etmək üçün istifadə oluna bilər. Ağır, atipik və hamiləliklə bağlı hallarda faydalıdır. Seroloji testlər — Anti-VZV IgM kəskin infeksiyanı dəstəkləyə bilər, Anti-VZV IgG isə keçmiş infeksiya və ya peyvənddən sonra yaranmış immuniteti göstərə bilər. Tzanck yaxması — bəzi hallarda istifadə olunsa da, suçiçəyi üçün spesifik deyil və müasir praktikada PZR daha üstün diaqnostik üsul hesab edilir.

Suçiçəyinin müalicəsi xəstənin yaşından, immun vəziyyətindən, xəstəliyin ağırlığından və ağırlaşma riskindən asılıdır. Yüngül və fəsadsız uşaqlıq hallarında müalicə əsasən simptomatik qulluqdan ibarətdir. Dəriyə qulluq: qaşınmanı azaltmaq və ikincili infeksiyanın qarşısını almaq üçün dırnaqlar qısa kəsilməli, dəri təmiz saxlanmalı, pambıq və rahat geyimlərə üstünlük verilməlidir. Çimmək: suçiçəyi zamanı uşağı çimdirmək qadağan deyil. İlıq su ilə qısa duş gigiyena üçün faydalı ola bilər. Dəri sürtülməməli, duşdan sonra yumşaq dəsmalla toxundurularaq qurulanmalıdır. Qaşınma: həkim məsləhəti ilə qaşınmanı azaldan yerli vasitələr və ya antihistamin preparatlar istifadə oluna bilər. Qızdırma: yüksək hərarət və narahatlıq olduqda həkim məsləhəti ilə uyğun hərarətsalıcı istifadə oluna bilər. Uşaqlarda aspirin tərkibli preparatlardan istifadə edilməməlidir. Antiviral müalicə: yetkinlərdə, 12 yaşdan yuxarı şəxslərdə, hamilələrdə, immuniteti zəif olanlarda və ağır gediş riski olan pasiyentlərdə həkim tərəfindən ilk 24–48 saat ərzində antiviral müalicə nəzərdən keçirilə bilər. Klinik xəbərdarlıq: Özbaşına antibiotik, hormonal krem və ya səpkiləri yandırıcı məhlullarla müalicə etmək olmaz. Dəridə irinləmə, qızartının artması və ya ümumi vəziyyətin pisləşməsi olarsa, həkimə müraciət edilməlidir.

İkincili bakterial dəri infeksiyası — suluqların qaşınması və dərinin zədələnməsi nəticəsində stafilokokk və streptokokk infeksiyaları inkişaf edə bilər. İrinləmə, qızartının yayılması və ağrının artması həkim qiymətləndirməsi tələb edir. Varicella pnevmoniyası — xüsusilə yetkinlərdə, hamilələrdə və immuniteti zəif olan şəxslərdə ciddi ağırlaşma ola bilər. Serebellar ataksiya — xəstəlikdən sonra bəzi uşaqlarda yerişin pozulması, müvazinət çətinliyi və titrəmə yarana bilər. Adətən yaxşı proqnozlu olsa da, həkim müayinəsi vacibdir. Ensefalit — nadir, lakin ciddi nevroloji ağırlaşmadır; qıcolma, huşun dumanlanması və davranış dəyişikliyi ilə gedə bilər. Anadangəlmə suçiçəyi sindromu — hamiləliyin erkən dövründə yoluxma zamanı döl üçün nadir, lakin ciddi risk yarada bilər.

Vaksinasiya — suçiçəyindən və ağırlaşmalarından qorunmanın ən effektiv üsullarından biridir. Canlı zəiflədilmiş suçiçəyi peyvəndi uyğun yaş qruplarında və xəstəliyi keçirməmiş şəxslərdə həkim məsləhəti ilə tətbiq olunur. Təmasdan sonra peyvənd — suçiçəyi keçirməmiş və peyvənd olunmamış şəxs xəstə ilə yaxın təmasda olubsa, ilk 3–5 gün ərzində peyvənd xəstəliyin qarşısını ala və ya gedişini yüngülləşdirə bilər. Qərar həkim tərəfindən verilməlidir. Passiv immunizasiya — hamilələr, yenidoğulmuşlar və ağır immunçatışmazlığı olan şəxslər kimi yüksək riskli qruplarda təmasdan sonra Varicella-Zoster immunoqlobulini nəzərdən keçirilə bilər. İzolyasiya — suçiçəyi olan şəxs sonuncu suluq tam quruyub qartmaq bağlayana qədər bağça, məktəb, iş və kollektiv mühitlərdən uzaq qalmalıdır.

Suçiçəyinə qarşı peyvənd canlı zəiflədilmiş virus əsaslıdır. Bir çox ölkədə uşaqlara 2 doza şəklində tətbiq olunur və ağır xəstəlik, ağırlaşma və yayılma riskini azaldır. Peyvənd hamilə qadınlara və ağır immunçatışmazlığı olan bəzi şəxslərə vurulmur. Peyvənd olunan qadınlara hamiləlik planı barədə həkimlə məsləhətləşmək tövsiyə edilir. Suçiçəyi keçirməmiş və peyvənd olunmamış yetkinlərdə, xüsusilə tibb işçiləri, müəllimlər, hamiləlik planlaşdıran qadınlar və risk qrupları ilə çalışan şəxslərdə peyvənd ehtiyacı həkimlə müzakirə olunmalıdır.

Azərbaycanda suçiçəyi daha çox qışın sonu və yaz aylarında uşaq bağçaları və məktəblərdə alovlanmalar şəklində müşahidə oluna bilər. Xalq arasında səpkilərə rəngli məhlullar çəkmək, uşağı günlərlə çimdirməmək və otağı havasız saxlamaq kimi yanaşmalar hələ də yayğındır. Müasir yanaşmada əsas məqsəd qaşınmanı azaltmaq, dərini təmiz saxlamaq, ikincili bakterial infeksiyanın qarşısını almaq və risk qruplarını qorumaqdır. Suçiçəyi peyvəndinin əlçatanlığı və tətbiqi barədə pediatrla məsləhətləşmək tövsiyə olunur.