Toksokaroz (Toxocariasis)

Əksər hallarda toksokaroz yüngül keçir və əlamət verməyə bilər. Əlamətli hallarda qızdırma, halsızlıq, qarın ağrısı, iştahasızlıq, öskürək, xırıltılı nəfəsalma, dəri qaşınması və səpgi müşahidə oluna bilər. Qanda eozinofil adlanan hüceyrələrin artması tez-tez rast gəlinir. Göz toksokarozunda görmənin bulanması, göz ağrısı, göz qızarması, çəplik, bir gözdə görmənin azalması və ya göz daxilində iltihab yarana bilər. Nadir hallarda baş ağrısı, qıcolma və digər sinir sistemi əlamətləri mümkündür.

Yoluxma adətən Toxocara yumurtaları ilə çirklənmiş torpaq, qum, çirkli əllər və ya yaxşı yuyulmamış tərəvəz-meyvə vasitəsilə baş verir. Uşaqlar torpaq və qumda oynayarkən əllərini ağızlarına apardıqda daha asan yoluxa bilərlər. Yumurtalar əsasən it və pişik nəcisindən ətraf mühitə düşür və torpaqda uzun müddət qala bilər. İnsan toksokarozu adətən insandan insana keçmir. Çiy və ya yaxşı bişməmiş heyvan qaraciyəri və digər toxumalarının yeyilməsi nadir yoluxma yolu ola bilər.

Diaqnoz klinik əlamətlər, risk faktorları, heyvan və torpaqla təmas tarixi, qan analizləri və seroloji testlər əsasında qoyulur. Qanda eozinofil hüceyrələrinin və ümumi IgE səviyyəsinin artması toksokarozu düşündürə bilər, lakin təkbaşına qəti diaqnoz deyil. Toxocara anticisim testi diaqnozu dəstəkləyir. Qaraciyər, ağciyər və digər orqan tutulmasında ultrasəs müayinəsi, rentgenoqrafiya və ya kompüter tomoqrafiyası lazım ola bilər. Göz tutulması şübhəsində göz dibi müayinəsi vacibdir. Bu testlərin hamısı hər müəssisədə əlçatan olmaya bilər.

Müalicə xəstəliyin formasından və ağırlığından asılıdır. Əlamətsiz və yüngül hallarda bəzən yalnız izləmə kifayət edə bilər. Daxili orqan tutulması, yüksək eozinofiliya, davamlı qızdırma, öskürək, qaraciyər və ya ağciyər zədələnməsi olan hallarda həkim parazit əleyhinə dərman müalicəsi təyin edə bilər. Göz toksokarozunda müalicə mütləq oftalmoloq və infeksionist nəzarətində aparılmalıdır. Bəzi hallarda iltihabı azaltmaq üçün əlavə müalicə və ya göz prosedurları lazım ola bilər. Özbaşına parazit əleyhinə dərman qəbul etmək məsləhət deyil.

Ağırlaşmalara qaraciyər və ağciyər zədələnməsi, uzun sürən öskürək və bronxospazm, ağır allergik reaksiyaya bənzər vəziyyət, göz daxili iltihab, tor qişa zədələnməsi və görmənin azalması daxildir. Göz toksokarozu vaxtında aşkarlanmadıqda qalıcı görmə itkisinə səbəb ola bilər. Nadir hallarda sinir sistemi tutulması qıcolma, baş ağrısı və nevroloji əlamətlərlə müşayiət oluna bilər.

Torpaq, qum, heyvanlar və ya heyvan nəcisinin ola biləcəyi yerlərlə təmasdan sonra əlləri sabunla yumaq vacibdir. Uşaqlar torpaq və ya qum yedikdə yoluxma riski artır. Buna görə oyun sahələri təmiz saxlanmalı, qum qutuları örtülməli və heyvanların həmin yerlərə nəcis etməsinin qarşısı alınmalıdır. Tərəvəz və meyvələr yaxşı yuyulmalıdır. İt və pişiklərin baytar nəzarətində mütəmadi qurddan təmizlənməsi vacibdir. Heyvan nəcisi həyət və ictimai yerlərdən vaxtında yığışdırılmalıdır. Uşaqlara heyvanlarla oynadıqdan sonra əl yuma vərdişi öyrədilməlidir.

Toksokaroza qarşı insanlarda istifadə olunan peyvənd yoxdur. Qorunma şəxsi gigiyena, heyvanların baytar nəzarətində qurddan təmizlənməsi, uşaq oyun sahələrinin qorunması və qida gigiyenası ilə mümkündür.

Azərbaycanda toksokaroz xüsusilə uşaqlarda, həyət evlərində yaşayanlarda, it və pişiklərlə yaxın təmasda olanlarda, qum və torpaq oyun sahələrindən istifadə edənlərdə nəzərə alınmalıdır. Səbəbsiz eozinofiliya, uzun sürən öskürək, qaraciyərdə ocaqlı dəyişikliklər və ya bir gözdə görmə problemi olduqda toksokaroz diferensial diaqnoza daxil edilməlidir. Toksokaroz allergik xəstəliklər, astma, digər helmintozlar, leyşmanioz, vərəm, göbələk infeksiyaları və bəzi hematoloji xəstəliklərlə qarışa bilər. Seroloji testlər və oftalmoloji müayinə imkanları müəssisədən asılı olaraq dəyişə bilər.